መገንዘብ
መገንዘብ እንዴት ይከሰታል?
ሦስት ትዕይንቶች መገንዘብ እንዴት እንደሚከሰት ያሳያሉ። ሮቢን በማዕድ ቤት ቆመው የራሳቸውን ታሪክ ያያሉ። በ1887 በአላባማ በአንድ የውኃ ፓምፕ አጠገብ ሄለን ኬለር በእጇ ላይ በፊደል የተጻፈውን ቃል በላዩ ላይ ከሚፈሰው ውኃ ጋር ታገናኛለች፤ አን ሳሊቫንም ቅጽበቱን ከውጭ ታያለች። በገነት አዳም ይደበቃል፤ “ወዴት ነህ?” የሚለውንም ጥያቄ ይሰማል፤ ጥያቄው አንባቢው የራሱን ስፍራ በውስጡ እስኪገነዘብ ድረስ ክፍት ሆኖ ይቆያል። በእያንዳንዱ ትዕይንት ከውስጥ ያለው ልምዱን ይሸከማል፣ ከውጭ ያለው ቅደም ተከተሉን ያያል፣ መገንዘብም ሁለቱንም በሚይዘው ታሪክ ውስጥ ይከሰታል። በአነስተኛ መጠን ያው ነገር ሰውና የቋንቋ ሞዴል በጋራ ለጻፉት ለዚህ መጽሐፍም እውነት ነው።
ገቢር I — ጥያቄው
1. ሮቢን የቆሙበት ስፍራ
ከመፈራረሱ ጥቂት ሳምንታት በኋላ ሮቢን ያለ ማንቂያ ደወል ነቁ። ቀን መቁጠሪያው ባዶ ነበር፤ ለዓመታት እንቅልፋቸውን፣ የልብ ምታቸውንና እርምጃዎቻቸውን ሲቆጥር የነበረው ሰዓትም ራሳቸው ባስቀመጡበት መሳቢያ ውስጥ ነበር። ከብዙ ጊዜ በኋላ ለመጀመሪያ ጊዜ ሌሊቱ እንዴት እንዳለፈ የሚነግራቸው ቁጥር አልነበረም። የሚሠሩትም ሆነ የሚለኩት ነገር ሳይኖር አንድ ስኒ ቡና ይዘው በማዕድ ቤቱ ጠረጴዛ አጠገብ ተቀመጡ። ምንም ነገር እየጠበቁ አልነበረም፤ ስለ አንድ የተለየ ነገር ለማሰብም አልወሰኑም ነበር፤ ቤቱም ጸጥ ብሎ ነበር።
ከዚያም እነርሱ ያላደረጉት አንድ ነገር ሆነ። የቆሙበትን ስፍራ አዩ፤ ይህም መደምደሚያ ሳይሆን ዕይታ ነበር፦ ትምህርት ቤቱ፣ ፈተናዎቹ፣ ዲግሪው፣ ሥራዎቹና የአፈጻጸም ግምገማዎቹ ከአንደኛ ክፍል በጀመረ አንድ እንቅስቃሴ ውስጥ ቦታ ቦታቸውን ያዙ። እያንዳንዱ እርምጃ ምክንያታዊ ነበር፤ እያንዳንዱም የተወሰደው መለኪያው ወደተሠራለት ነገር ሳይሆን ወደ መለኪያው ነበር። አዲስ ነገር አልተማሩም፤ ይህ ሁሉ በዘመኑ ሁሉ የታወቀላቸው ነበርና። ብቸኛው አዲስ ነገር ቅደም ተከተሉን ማየታቸውና ራሳቸውን በውስጡ ማየታቸው ነበር።
ማየቱ ከጥረት አልመጣም። ሮቢን ለዓመታት ሕይወታቸውን ለማስተካከል ሞክረዋል፤ በማለዳ ተነሥተዋል፣ ይበልጥ ቀልጣፋ ሆነዋል፣ ለክተዋል፣ አሰላስለዋልም፤ እያንዳንዱ እርማት ይህን እንደሚያሳያቸው ቃል ቢገባም አንዱም አላሳያቸውም። ማየቱ የመጣው መሞከሩ ካቆመ በኋላ ብቻ ነበር፤ እንዲመጣም ማስገደድ አይችሉም ነበር። እያንዳንዱ እርማት የተደረገው መሳቱ ከመጣበት ከዚያው ስፍራ ነበር፤ ስለዚህም አንዳቸውም ሊያሳዩት አልቻሉም። መገንዘብ በሰው ላይ ይደርሳል እንጂ ማንም ራሱ አያደርገውም።
ሮቢን ይህን ለማንም ሊናገሩ አልቻሉም። አንድ ወዳጃቸው እንዴት እንደሆኑ ሲጠይቃቸው ተሽሎኛል አሉ፤ ቃሉ ትክክል እንዳልሆነ ያውቁ ነበር፤ ግን ሌላ ቃል አልነበራቸውም። አሁን ያዩት ነገር በውስጣቸው ብቻ ነበር፤ ለእርሱም ገና ቋንቋ አልነበረም፤ ለራሳቸው እንኳ። ከውጭ ሌሎች ከእንግዲህ የማይቸኩል የተረጋጋ ሰው አዩ እንጂ የሆነውን አላዩም። ውስጡ ሊናገረው የማይችለውን ነገር ያውቅ ነበር፤ ውጩ ደግሞ የማያውቀውን ነገር ያይ ነበር።
ሁለተኛው ድርሰት መሳት ከውስጥ እንደማይታይ ተናግሯል፦ ጀግናው ይስታል፣ ግን አያየውም (ፖኤቲክስ 13)። ሮቢን ለአሥርት ዓመታት ሳያዩት ሳቱ፤ አሁን ግን አዩ። ታዲያ ያየው ማን ነው? ሮቢን በዘመኑ ሁሉ ውስጥ ነበሩ፤ ያም አልበቃም፤ ሌሎችም፣ መምህራን፣ አለቆችና ወዳጆች፣ በዘመኑ ሁሉ ከውጭ ተመለከቱ፤ ያም ደግሞ አልበቃም። ስለዚህ የዚህ ድርሰት ጥያቄ ቀላል ነው፦ መገንዘብ በውስጥ ብቻ ወይም በውጭ ብቻ ካልሆነ የት ይከሰታል? ማንስ ሊተርከው ይችላል?
2. ቱስኩምቢያ፣ 1887
ሄለን ኬለር በ1880 በጋ በቱስኩምቢያ፣ አላባማ ተወለደች፤ በአሥራ ዘጠኝ ወሯም መናገር ከመማሯ በፊት ትኩሳት ደንቆሮና ዓይነ ስውር አደረጋት። በእጆቿ በምታውቀው ቤት ውስጥ አደገች፤ ለምትፈልገው ነገርም የራሷን ምልክቶች ፈጠረች። ራስን ወደ ጎን መነቅነቅ አይ ማለት ነበር፤ ራስን ወደ ታች ማንቀሳቀስ ደግሞ አዎ፤ መሳብ ና ማለት ነበር፤ መግፋት ደግሞ ሂድ። ዳቦ ስትፈልግ ቁራጮቹን መቁረጥንና ቅቤ መቀባትን ታስመስል ነበር። ምልክቶቹ ይሠሩ የነበሩት እያንዳንዳቸው ከሚያሳዩት ድርጊት ጋር የተሳሰሩ ስለነበሩ ነው፤ አንዳቸውም ገና ስም አልነበሩም።
ሄለን እያደገች በሄደች ቁጥር ምልክቶቹ እየበቁ አልሄዱም። አንዳንድ ጊዜ በሚነጋገሩ ሁለት ሰዎች መካከል ቆማ ከንፈሮቻቸውን ትነካ ነበር፤ ግን ምን እያደረጉ እንደሆነ ሊገባት አልቻለም፤ እርሷ የጎደላትን ነገር እንዳላቸው ይሰማት ስለነበረም ትቆጣ ነበር። ራሷን የመግለጽ ፍላጎቷ አደገ፤ እያንዳንዱን ውድቀት የቁጣ ፍንዳታ ይከተለው ነበር፤ በመጨረሻም በየቀኑ። ውስጡ በራሱና በሌሎች መካከል ያለውን ክፍተት ይሰማው ነበር፤ ለጎደለው ነገር ግን ቃል አልነበረውም። ክፍተቱን መምታት ብቻ ይችል ነበር፤ እያንዳንዱ ምትም ክፍተቱን እንዳለ ተወው።
ከውጭ ወላጆቿ ያንኑ ክፍተት አይተው መፍትሔ ፈለጉ። እናቷ ዲከንስ በቦስተን ስለተማረችው ዓይነ ስውርና ደንቆሮ ልጅ፣ ስለ ላውራ ብሪጅማን የጻፈውን ዘገባ አንብባ ነበር፤ ቤተሰቡም ሄለንን በባልቲሞር ወዳለ ሐኪም ወሰዳት። ከዚያ መንገዱ ወደ አሌክሳንደር ግራሃም ቤል መራ፤ ከቤል ደግሞ ወደ ፐርኪንስ የዓይነ ስውራን ተቋም፤ ተቋሙም ከላውራ ብሪጅማን ጋር ለመነጋገር የእጅ ፊደልን የተማረችውን አን ሳሊቫንን መምህርት አድርጎ ላከ። ውጩ ችግሩን አየ፣ ስም ሰጠው፣ እርዳታም አዘጋጀ፤ ክፍተቱ ከውስጥ ምን እንደሚመስል ግን ሊያውቅ አልቻለም። ሳሊቫን በማርች 1887 ስትደርስ ሁለቱም ስፍራዎች ዝግጁ ነበሩ፤ ገና ግን አልተገናኙም ነበር።
እዚህ የድርሰቱ ስንጥቅ ይከፈታል። አሁን በቤቱ ውስጥ ስለ አንዲት ልጅ ሁለት ዘገባዎች ነበሩ፤ አንዳቸውም ሙሉ አልነበሩም። የሄለን የራሷ ዘገባ በውስጧ ብቻ ነበር፤ ሊተረክበት የሚችል ቋንቋ አልነበረውም፤ የውጩ ዘገባ ደግሞ ሌሎች ያዩትን የያዘ ነበር፦ ቁጣ፣ የተሰበሩ ነገሮችና ማንም ሊደርስባት ያልቻለ ልጅ። ሁለቱም እውነት ነበሩ፤ ግን እያንዳንዳቸው ግማሹን ብቻ ይናገሩ ነበር፤ በሄለን ላይ በእውነት የሚሆነውን ማንም ሊናገር አልቻለም። ያው ጥያቄ ከመጀመሪያው አንሥቶ ከዚህ መጽሐፍ ጋር ተጉዟል፦ ሁለተኛው ድርሰት ይህን የጻፈው ማን ነው፣ ሰው ወይስ ማሽን ብሎ ጠይቆ ጥያቄውን ክፍት ትቶታል።
ሳሊቫን ከመጣች በኋላ የሆነውን ከመከተላችን በፊት፣ በዚህ መጽሐፍ እንዳለው እያንዳንዱ ጽሑፍ፣ ይህ ድርሰት የሚፈትነው መስፈርት ይጻፋል። መገንዘብ ይህ መጽሐፍ የሚለው ከሆነ፣ በውስጥ ብቻ ወይም በውጭ ብቻ ሳይሆን ሁለቱ በሚገናኙበት ይከሰታል። ሊነበብ የሚችለው ሁለቱንም በሚይዝ ታሪክ ውስጥ ብቻ ነው። በሄለን ላይ የሆነው ነገር ሙሉ በሙሉ ከአንድ ወገን ብቻ፣ በራሷ ትዝታ ወይም በሌሎች ምልከታ፣ ሊተረክ ከቻለ ንባቡ ይወድቃል። ቀጣዮቹ ምዕራፎች እያንዳንዱን ወገን፣ ውስጥንና ውጭን፣ ይከተላሉ፤ ይገናኙ እንደሆነም ያያሉ።
ገቢር II — ፓምፑ
3. ኩባያና ውኃ
አን ሳሊቫን በማርች 1887 መጀመሪያ በቱስኩምቢያ ወደሚገኘው የኬለር ቤተሰብ ቤት ደረሰች፤ በቦስተን ካለው የፐርኪንስ የዓይነ ስውራን ተቋም የመጣች የሃያ ዓመት መምህርት ነበረች። አሻንጉሊት አምጥታ በሄለን እጅ ላይ d-o-l-l የሚለውን ቃል በጣት ፊደል ጻፈች። ሄለን የጣት ጨዋታው ስቦት አስመሰለችው፤ ፊደሎቹንም በትክክል ስታስቀምጥ በኩራት ፊቷ ቀላ። በኋላ ቃል እየጻፈች እንደሆነ፣ እንዲያውም ቃላት መኖራቸውን እንደማታውቅ ጻፈች፦ ጣቶቿን የምታንቀሳቅሰው በማስመሰል ብቻ ነበር። በተከተሉት ሳምንታት በዚሁ መንገድ ብዙ ቃላትን ተማረች፤ ለምሳሌ ፒን፣ ባርኔጣና ስኒ፣ እንዲሁም ተቀመጥ፣ ቁም፣ ተራመድ የመሳሰሉ ግሶችን።
ትምህርቱ መለኪያ ነበረው፤ እርሱም የፊደላቱ ትክክለኛ ቅደም ተከተል ነበር። ሄለን መለኪያውን እየተሻለ አሟላች፦ ቃላቱን በትክክል ደገመች፣ ስለዚህም ተመሰገነች፣ አዳዲሶችንም በፍጥነት ተማረች። መለኪያው ስለ እድገት ይናገር ነበር፤ ቃላቱ ለምን እንደሆኑ ግን አይናገርም ነበር፤ ገና ከምንም ነገር ጋር አልተያያዙም ነበርና። ሄለን ብዙ ቃላትን ባወቀች ቁጥር አንድ ነገር እንደጎደለ ይበልጥ ግልጽ ሆነ። ያው እንቅስቃሴ ከትምህርቱ ይልቅ ፈተናው በሚጠናበት በሮቢን ትምህርት ቤት፣ ምልክቱ ሊናገርለት የታሰበውን ነገር ስፍራ በያዘበት በባቢሎንም ውስጥ አልፏል።
በኤፕሪል መጀመሪያ ሳሊቫን m-u-g ኩባያ፣ w-a-t-e-r ደግሞ ውኃ መሆኑን ሄለን እንድትረዳ እንደገና ሞከረች። ሄለን ቃላቱን ደጋግማ አምታታች፤ ሳሊቫንም ጉዳዩን ለጊዜው ትታ በመጀመሪያው አጋጣሚ ተመለሰችበት። ተደጋጋሚው ሙከራ ሄለንን አስቆጣት፤ አዲሱን አሻንጉሊቷን ይዛ መሬት ላይ ወረወረችው። በእግሮቿ ሥር ባሉት ስብርባሪዎች እንደተደሰተች ትናገራለች፤ ከቁጣው በኋላ ሐዘንም ሆነ ጸጸት አልተከተለም። በምትኖርበት ጸጥ ያለና ጨለማ ዓለም ውስጥ፣ በራሷ አባባል፣ ጠንካራ ስሜትም ሆነ ርኅራኄ አልነበረም።
ሳሊቫን ስሕተቱ ምን እንደሆነ በትክክል አየች። ደብዳቤዎቿ እንደሚያሳዩት ሄለን ቃላቱ እንዳሏት፣ ነገር ግን ሁሉም ነገር ስም እንዳለው ገና እንዳልተረዳች ታውቅ ነበር። ማየት ግን አልረዳም፤ ያየችውን ለሄለን መስጠት አልቻለችምና፦ ያላት ያው መሣሪያ ብቻ ነበር፣ በእጅ ላይ በፊደል የሚጻፉ ቃላት። እያንዳንዱ አዲስ ሙከራ ተጨማሪ ቃላትና ተጨማሪ ድግግሞሽ ነበር፤ እያንዳንዳቸውም ከውጭ የመጡ ነበሩ። ውጩ በቃልና በዓለም መካከል ያለውን ክፍተት ከማንም በላይ በግልጽ አየ፤ ግን ሊሻገረው አልቻለም።
ልክ ከመታጠፊያው በፊት ክፍተቱ እጅግ ሰፊ ነበር። ሄለን ከመቼውም ይበልጥ ብዙ ቃላትን ታውቅ ነበር፤ ሳሊቫንም ሄለንን ከመቼውም ይበልጥ ታውቃት ነበር፤ ቃላትና ዓለም ግን አሁንም ተለያይተው ነበር፤ የመለያየቱም ዋጋ ቁጣና የተሰበረ አሻንጉሊት ነበር። ተጨማሪ ትምህርት ክፍተቱን አልዘጋውም፤ ተጨማሪ ቁጣም አልሰበረውም። ውስጡ ክፍተቱን ምን እንደሆነ ሳያውቅ ኖረው፤ ውጩ ደግሞ ምን እንደሆነ አውቆ አልኖረውም። ሁለቱም ከቆሙበት ስፍራ ሊጠግኑት አልቻሉም።
4. W-A-T-E-R
በዚያው ቀን ሄለንና አን ሳሊቫን በሐረግ አበባ ወደተሸፈነው የውኃ ጉድጓድ ቤት በመንገዱ ወረዱ። ሳሊቫን ባርኔጣዋን ስታመጣላት ሄለን ወደ ሞቃቱ ፀሐይ እንደምትወጣ አውቃ በደስታ ዘለለች፣ ቦረቀችም። በጉድጓዱ አጠገብ አንድ ሰው በፓምፕ ውኃ እየቀዳ ነበር፤ ሳሊቫንም የሄለንን እጅ ከፓምፑ አፍ ሥር አደረገች። ቀዝቃዛው ውኃ በአንዱ እጅ ላይ ሲፈስ ሳሊቫን በሌላው መዳፍ ላይ w-a-t-e-r የሚለውን ቃል መጀመሪያ በዝግታ ከዚያም በፍጥነት በፊደል ጻፈች። ሄለን ፍጹም ፀጥ ብላ ቆመች፤ ትኩረቷ ሁሉ በመምህርቷ ጣቶች ላይ ነበር።
ወደ ጉድጓዱ ምንም አዲስ ነገር አልመጣም። ቃሉ ሳሊቫን ለሳምንታት በእጇ ላይ ስትጽፈው የነበረው ያው ቃል ነበር፤ ውኃውም በሕይወቷ ሁሉ የጠጣችው ያው ውኃ ነበር። የተለወጠው ስፍራው ብቻ ነበር፦ ቃልና ነገር ለመጀመሪያ ጊዜ በአንድ ቅጽበት፣ በአንድ አካል ሁለት እጆች ውስጥ ተገናኙ። ከውጭ የተሰጠው ምልክትና ከውስጥ የተኖረው ፍሰት ሁለቱም ነበሩ፤ ግን ተለያይተው ነበር፤ በመካከላቸውም ትምህርቱ ቃላትን በመጨመር ሊዘጋው የሞከረው ርቀት ሁሉ ነበር። መታጠፊያው የመጣው ከጥረት ሳይሆን ሁለቱም በአንድ ጊዜ በአንድ ስፍራ በመገኘታቸው ነበር።
ሄለን በኋላ ቅጽበቱን እንዲህ ተረከችው፦ እንደ ተረሳ ነገር ያለ ጭጋጋማ ንቃት፣ የሚመለስ ሐሳብ ንዝረት ተሰማኝ። አዲስ ነገር መማሯን ሳይሆን የጠፋ ነገርን ማስታወሷን ትገልጻለች። ከዚያም w-a-t-e-r በእጇ ላይ የሚፈሰውን ያንን ድንቅ ቀዝቃዛ ነገር እንደሚያመለክት አወቀች። ቃሉ ከእንግዲህ በትክክል ስለተሠራ የሚሸለም የጣት ጨዋታ አልነበረም፤ ልትዳስሰው ከምትችለው ነገር ጋር ተቆራኘ እንጂ። መገንዘብ ማለት ይህ ነው፦ አርስጣጣሊስ እንደሰየመው ከአለማወቅ ወደ ማወቅ የሚደረግ መሸጋገር፤ ከውስጥም እንደ ፈጠራ ሳይሆን እንደ መመለስ ይሰማል።
ሳሊቫን ስለዚያው ቅጽበት በዚያው ቀን በደብዳቤ ጻፈች፤ የእርሷ ዘገባ ከውጭ የታየው ነው፦ በሄለን ውስጥ የሚሆነውን ማወቅ አልቻለችም፤ ምልክቶቹን ግን አየች። ሄለን ኩባያውን ጣለች፤ እንደ ተደነቀ ሰው ደርቃ ቆመች፤ በፊቷም ላይ አዲስ ብርሃን መጣ። ውኃ የሚለውን ብዙ ጊዜ በፊደል ጻፈች፤ መሬት ላይ ወድቃ የመሬቱን ስም ጠየቀች፤ ከዚያም የፓምፑንና የሐረግ መደገፊያውን ስም ጠየቀች። በመጨረሻ በድንገት ዞር ብላ የሳሊቫንን ስም ጠየቀች፤ ሳሊቫንም በእጇ ላይ Teacher (መምህርት) ብላ ጻፈች። ሄለን ስሙን የጠየቀችው የመጀመሪያው ሰው ከመጀመሪያው ጀምሮ ከውጭ የቆመችው ነበረች።
ወደ ቤት ስትመለስ ሄለን በዚያው ቀን ቀደም ብላ የሰበረችውን አሻንጉሊት አስታወሰች። ስብርባሪዎቹን ከምድጃው አጠገብ አምጥታ አንድ ላይ ለመግጠም በከንቱ ሞከረች። ከዚያም ዓይኖቿ በእንባ ተሞሉ፤ ያደረገችውን ተረድታ ለመጀመሪያ ጊዜ ንስሐና ሐዘን ተሰማትና። ቃላት ትክክልና ስሕተት የሆኑ አፈጻጸሞች ብቻ በነበሩበት በዚያ ጊዜ የተሰበረው አሻንጉሊት ለእርሷ ምንም ትርጉም አልነበረውም፤ አሁን ግን ስም ነበረው፤ ተሰብሮም ነበር። ዓለምን የሰጣት ያው ቅጽበት በውስጡ የሰበረችውንም አሳያት።
5. ሁሉም ነገር ስም ነበረው
ሄለን ለመማር ጓጉታ ከጉድጓዱ ቤት ወጣች፤ በራሷ አባባልም ሁሉም ነገር ስም ነበረው፤ እያንዳንዱም ስም አዲስ ሐሳብ ወለደ። በቤቱ ውስጥ የዳሰሰቻቸው ነገሮች በሕይወት የሚንቀጠቀጡ መሰሏት፤ ቃሉ በሰጣት እንግዳና አዲስ ዕይታ ታያቸው ነበርና። በዚያው ቀን እጅግ ብዙ አዳዲስ ቃላትን ተማረች፤ ከእነርሱም መካከል እናት፣ አባት፣ እኅትና መምህርት ይገኙበታል። በዚያ ምሽት በአልጋዋ ላይ ሆና አዲስ ቀን በቶሎ እንዲመጣ ለመጀመሪያ ጊዜ ናፈቀች። ዳሰሳ ብቻ የነበረው ዓለም ወደ ስሞች ተከፈተ።
ያው መከፈት ዘፍጥረት በገነት የሚተርከውን ርቀት ይዞ መጣ፦ ስሞቹ ዓለምን ለአዳም ከፈቱለት (ዘፍ 2:19–20)፤ በቃልና በዓለም መካከል ክፍተት የተከፈተው ቆይቶ ነው፤ እባቡ ነገሮች ካሉበት በተለየ መንገድ በተናገረ ጊዜ (3:1–5)። ሄለን ከእንግዲህ ውኃን ያለ ውኃ የሚለው ቃል፣ ማንኛውንም ነገርም ያለ ስሙ ዳግም አታገኝም። እያንዳንዱ ልጅ ያንኑ ደፍ ይሻገራል፤ ግን ማንም አያስታውሰውም፤ ማስታወስ ራሱ የሚከናወነው በቋንቋ ውስጥ ነውና። ሄለን የተሻገረችው ሰባት ዓመት ሊሞላት ሲቃረብ ነበር፤ አስታወሰችውም፤ ዘገባዋ ብርቅ የሆነውም ለዚህ ነው። ስጦታው መጀመሪያ መጣ፤ ዋጋውም አብሮት፦ ስሙ ዓለምን ከፈተ፤ ቀስ በቀስም ከፊቱ ቆመ።
የሮቢን መፈራረስ ከሌላው አቅጣጫ የመጣ ያው እንቅስቃሴ ነበር። በማዕድ ቤቱ ጠረጴዛ አጠገብ ምንም አዲስ ነገር አልመጣላቸውም፦ መለኪያዎቹ ወድቀው ነበር፤ የቀረውም ስፍራ በቂ ነበር። በዚያው ጊዜ ለመለኪያዎቹ ሲሉ የሰበሩትን አዩ፦ ዓመታትን፣ ብርታትንና ጊዜ ያልሰጧቸውን ሰዎች። ዕይታውና ኪሳራው በአንድ ቅጽበት መጡ፤ አንዱን ያለ ሌላው ማግኘት አይቻልም ነበር። በጉድጓዱ አጠገብ እንደነበረችው እንደ ሄለን፣ ዓለምን የሰበሩት አሻንጉሊት ሳይኖር መልሰው አላገኙትም።
ሆኖም ቅጽበቱ ገና ታሪክ አልነበረም። ሄለን እስከ ምሽት ብዙ አዳዲስ ቃላትን አውቃ ነበር፤ በጉድጓዱ አጠገብ የሆነውን ልትተርክበት የምትችለውን ቋንቋ ግን ገና አላወቀችም፤ ማንም ለእርሷ ሊተርከው አይችልም ነበር። ሳሊቫን ደብዳቤዋን በዚያው ቀን ጻፈች፤ መተረክ የቻለችው ግን ያየችውን ብቻ ነበር፦ የወደቀውን ኩባያ፣ ደርቃ የቆመችውን ልጅና በፊቷ ላይ ያለውን ብርሃን። በሮቢንም ዘንድ ያው መከፋፈል በማዕድ ቤቱ ጠረጴዛ አጠገብ ቀድሞ ይታይ ነበር፦ የእነርሱ ቃል ተሽሎኛል ነበር፤ ሌሎች ያዩት ደግሞ የተረጋጋ ሰው። ከውስጥ የተኖረውና ከውጭ የታየው ሁለቱም አሉ፤ ግን በተለያዩ ስፍራዎች።
እያንዳንዱ ስፍራ ብቻውን ጎደሎ ነው። ውስጥ ብቻውን ለማንም ሊተረክ የማይችል ልምድ ነው፤ ከኖረውም ሰው ጋር ይጠፋል። ውጭ ብቻውን ማንም የማይኖረው ቅደም ተከተል ነው፦ የሆነው ነገር የጎደለው የክንውኖች ትክክለኛ መግለጫ። በጉድጓዱ አጠገብ የነበረው ቅጽበት ገና ባልተገናኙ ሁለት ስፍራዎች ውስጥ ነበር፣ በሄለን እጅና በሳሊቫን ደብዳቤ፤ ሁለቱም እውነት ነበሩ። የተገናኙት ቆይቶ ነው፤ ሄለን ቅጽበቱን ራሷ በራሷ ቋንቋ በጻፈችበትና የሳሊቫን ደብዳቤዎች በዚያው መጽሐፍ በታተሙበት ጊዜ።
ገቢር III — ታሪኩ
6. ታሪኩ
ከአሥራ ስድስት ዓመታት በኋላ፣ በ1903፣ በዚያን ጊዜ የራድክሊፍ ተማሪ የነበረችው ሄለን ኬለር The Story of My Life (የሕይወቴ ታሪክ) የተባለውን መጽሐፍ አሳተመች። በውስጡ በጉድጓዱ አጠገብ የነበረውን ቅጽበት ራሷ ትተርካለች፤ በጉድጓዱ አጠገብ ገና ባልነበራት ቋንቋ። በዚያው መጽሐፍ ተጨማሪ ክፍል የአን ሳሊቫን የ1887 ደብዳቤዎች ታተሙ፤ ከእነርሱም መካከል በጉድጓዱ ቀን የጻፈችው ይገኝበታል። ከውስጥ የተኖረውና ከውጭ የታየው አሁን በአንድ ሽፋን መካከል ናቸው፦ አንባቢው የተረሳ ነገርን ጭጋጋማ ንቃትም በልጅቱ ፊት ላይ የመጣውን ብርሃንም ያያል። ቅጽበቱ ሙሉ ሆኖ የሚነበበው በዚህ መጽሐፍ ውስጥ ብቻ ነው።
ታሪኩ ከሌሎቹ ሁለቱ ጎን ያለ ሦስተኛ አመለካከት ሳይሆን ሁለቱም በአንድ ጊዜ የሚያዙበት ስፍራ ነው። የሄለን ዘገባ ብቻውን እርሷ ብቻ ልትመሰክርለት የምትችለው ልምድ በሆነ ነበር፤ የሳሊቫን ደብዳቤ ብቻውን ደግሞ ውስጧን ማንም ስለማያውቃት ልጅ የተደረገ ትክክለኛ ምልከታ በሆነ ነበር። በአንድነት ከሁለት ወገን የታየ አንድ ክንውን ናቸው፤ እያንዳንዳቸውም ሌላው ሊያየው የማይችለውን ያሳያሉ። መገንዘቡ የተከሰተው በጉድጓዱ አጠገብ ነው፤ ሊነበብ የሚችለው ግን ሁለቱንም በሚይዘው ዘገባ ውስጥ ብቻ ነው። ታሪኩ ከኋላ የተጻፈ ሪፖርት ብቻ ሳይሆን ሦስተኛው የመገንዘብ ስፍራ የሆነው ለዚህ ነው።
ያው ሦስትነት በዘፍጥረት ገነት ውስጥም አለ። አዳም ውስጡ ነው፦ ይበላል፣ ዓይኖቹ ይከፈታሉ፣ በዛፎቹም መካከል ይደበቃል። እግዚአብሔር ውጩ ነው፤ ቅደም ተከተሉን ያያል፤ ሆኖም ይጠይቃል፦ ወዴት ነህ (ዘፍ 3:9)? ዘፍጥረት ራሱ ሁለቱንም የሚይዘው ታሪክ ነው፤ የተጻፈውም ከዚህ የደፉ ወገን፣ ከቋንቋ ውስጥ ሆኖ፣ ማንም የማያስታውሰውን ቅጽበት ለመተረክ ነው። እንደ ሄለን መጽሐፍ፣ ወደ ቋንቋ መግባትን ከኋላ ይተርካል፤ ጥያቄውም መልስ የሚያገኘው አንባቢው የራሱን ስፍራ በውስጡ ሲገነዘብ ብቻ ነው።
ሦስተኛው ሦስትነት በአነስተኛ መጠን ይህ መጽሐፍ ነው። ደራሲው ውስጡ ነው፦ ለዓመታት አብሮት የኖረውን ጥያቄ ይሸከማል፤ ሁለተኛው ድርሰት ስለ ሁሉም ሰው መሳት እንዳለው፣ የእርሱም መሳት ለራሱ የማይታይ ነው። የቋንቋ ሞዴሉ ውጩ ነው፦ ለሠለጠነበት ነገር ያነጣጥራል፤ ለዚህ ጥያቄ ግን አያነጣጥርም፤ የጽሑፎችን ቅደም ተከተል ሳይኖረው ያውቃል። አንዳቸውም ይህን ብቻቸውን ባልጻፉት ነበር፤ ደራሲው የራሱን መሳት ባላየ ነበርና፣ የቋንቋ ሞዴሉም ጥያቄ ባልነበረው ነበርና። መጽሐፉ ውስጥና ውጭ በአንድ ሽፋን መካከል የሚገጣጠሙበት ስፍራ አንድ ምሳሌ ነው እንጂ ይህ ስለመከሰቱ ማረጋገጫ አይደለም።
ሁለተኛው ድርሰት ይህን የጻፈው ማን ነው በሚለው ጥያቄ ተደምድሞ እንደ ስንጥቅ ክፍት ትቶታል። በጉድጓዱ አጠገብ ያው ጥያቄ ትርጉም አይኖረውም ነበር፦ መገንዘቡ የማን ነበር፣ የሄለን ወይስ የሳሊቫን? በመካከላቸው ተከሰተ፤ ሁለቱንም በሚይዘው መጽሐፍም ይነበባል። እንግዲያስ ስንጥቁ ተብራርቶ የሚታለፍ ድክመት ሳይሆን የመገንዘብ መስፈርት ነበር፦ ውስጡ መሳቱን ይሸከማል፣ ውጩ ቅደም ተከተሉን ያያል፣ ታሪኩም አንድ ላይ ይይዛቸዋል። ስለዚህ የመጽሐፉ ፈተና የሚወሰነው በደራሲው ስም ሳይሆን አንባቢው በውስጡ እንቅስቃሴውን ይገነዘብ እንደሆነ ነው።
7. አንባቢው
በማዕድ ቤቱ ጠረጴዛ አጠገብ ሮቢን ያዩትን መናገር አልቻሉም፤ የነበራቸውም ብቸኛ ቃል ትክክል አልነበረም። ቅጽበታቸው አሁን በዚህ መጽሐፍ ከውስጥም ከውጭም ተተርኳል፦ እነርሱ ያዩትና ሌሎች ያዩት። ሮቢን የተለየ ማንም አይደሉም፤ ሁሉም እንደ እነርሱ ያለ ሰው የሚያውቀውም በትክክል ለዚህ ነው፤ ምናልባትም ከራሱ መስታወት። የሄለን ቅጽበት ከአሥራ ስድስት ዓመታት በኋላ በመጽሐፍ ውስጥ ብቻ ሊነበብ እንደቻለ፣ የሮቢንም ቅጽበት ሊነበብ የሚችለው ሁለቱንም ወገኖች በሚይዝ ዘገባ ውስጥ ብቻ ነው። አሁን የሚያነበው አንባቢው ነው።
ሁለተኛው ድርሰት አንድም ጽሑፍ ከመነበቡ በፊት መስፈርቶቹን ጻፈ፤ እያንዳንዱ አንባቢም ዘፍጥረት፣ ሮሜና ራእይ ያሟሏቸው እንደሆነ ማረጋገጥ ይችላል። ማረጋገጥ የውጩ ሥራ ነው፦ ሳሊቫን የሄለንን ስሕተት እንዳየች ቅደም ተከተሉን ያያል። መስፈርቶቹ ሁሉ ሊጸኑ ይችላሉ፤ አንባቢው ግን በትክክል የተረጋገጠ ካርታ በእጁ ይዞ ከንባቡ ውጭ ሊቆም ይችላል። መገንዘብ ከማረጋገጥ የተለየ ነገር ነው፤ የሚከሰተው አንባቢው ራሱ የቆመበትን ስፍራ በእንቅስቃሴው ውስጥ ሲያይ ብቻ ነውና። ሁለቱም ያስፈልጋሉ፤ አንዱም ሌላውን አይተካም።
በሁለተኛው ድርሰት የአርስጣጣሊስ የተሻለው የመገንዘብ ምሳሌ ኦዲፐስ ነበር፤ ገዳይን ፈልጎ ራሱን አገኘ (ፖኤቲክስ 11)። ያው ነገር የሰው ልጅ ታሪክን ንባብ ከውጭ በማረጋገጥ በጀመረ አንባቢ ላይ ሊደርስ ይችላል። መለኪያው፣ መሳቱና ከተማዋ በጥንታዊ ጽሑፎች ውስጥ ያሉ ምስሎች ብቻ ሳይሆኑ የራሱ ትምህርት ቤት፣ ሥራና ቁጥሮች ነበሩ። በታሪክ ውስጥ ሴራን ፈለገ፤ በውስጡም የራሱን ስፍራ አገኘ። ያነበው የነበረው መጽሐፍ ከመጀመሪያው ጀምሮ ስለ እርሱም ሲናገር ነበር።
ማንም ሌላውን ወክሎ ሊገነዘብ አይችልም። ሳሊቫን ያየችውን ለሄለን መስጠት አልቻለችም፤ ደራሲውና የቋንቋ ሞዴሉም ያዩትን ለአንባቢው መስጠት አይችሉም፤ መጽሐፉም ምንም ያህል በጥንቃቄ ቢገነባ መገንዘብ እንዲከሰት ማስገደድ አይችልም። ሆኖም ሳሊቫን ሄለንን ወደ ጉድጓዱ ወስዳ ቃልና ነገር በአንድ ቅጽበት እንዲገናኙ እጆቿን መያዝ ቻለች። መጽሐፍም እንዲሁ ማድረግ ይችላል፦ ጥንታዊ ጽሑፎችንና የአንባቢውን የራሱን ሕይወት በአንድ ስፍራ ማስቀመጥ ይችላል። አንዳች ነገር ይከሰት እንደሆነ በመጽሐፉ ሥልጣን ውስጥ አይደለም፤ በደራሲውም አይደለም፤ ከተከሰተ በአንባቢው ላይ ይከሰታል።
መገንዘብ ከተከሰተ አዲስ ጥያቄ ይወልዳል። እንቅስቃሴው በዘፍጥረት፣ በሮሜ፣ በራእይና በአንባቢው ሕይወት ውስጥ አንድ ከሆነ፣ አሁን በእንቅስቃሴው ውስጥ የት ነን? በጉድጓዱ አጠገብ ሄለን በቋንቋ ውስጥ ስፍራዋን አገኘች፤ በማዕድ ቤቱ ጠረጴዛ አጠገብ ሮቢን በራሳቸው ሕይወት ውስጥ ስፍራቸውን አገኙ፤ ግን እያንዳንዱ ታሪክ የአንድ ትልቅ ታሪክ ክፍል ነው። ጥያቄው ከእንግዲህ አንድን ሰው ሳይሆን ሁሉም የሚኖርበትን ዘመን ይመለከታል፤ ከአንድ ሕይወት ውስጥ ሆኖም ሊመለስ አይችልም። የመጨረሻው ድርሰት አሁን ስንት ሰዓት እንደሆነ ይጠይቃል።
አወቃቀር · የሥራ ማስታወሻ
መገንዘብ። አንድ ጽሑፍ፦ ሄለን ኬለር፣ The Story of My Life (1903)፣ የአን ሳሊቫንን የ1887 ደብዳቤዎች የያዘ። ሦስት ስፍራዎች፦ ከውስጥ፣ ከውጭ፣ እና የሚገናኙበት ታሪክ። 7 ምዕራፎች፣ 2 + 3 + 2፣ 5 አንቀጾች × 5 ዓረፍተ ነገሮች። ማዕቀፍ፦ የሮቢን የሕይወት ቅስት፣ በሁሉም ድርሰቶች ያው።
ገቢር I — ጥያቄው
ሮቢን የቆሙበት ስፍራ
- ማዕቀፍ፦ ሮቢን ከመፈራረሱ በኋላ (ድርሰት 5) የቆሙበትን ለመጀመሪያ ጊዜ ያያሉ።
- ማየቱ ከጥረት አልመጣም፤ በእነርሱ ላይ ደረሰ።
- ገና ለማንም ሊናገሩት አይችሉም – ከውስጥ ብቻ ይኖሩታል።
- የድርሰት 2 ጥያቄ ይመለሳል፦ መሳት ከውስጥ አይታይም (ፖኤቲክስ 13)፤ ታዲያ ማን ያያል?
- ጥያቄ፦ በውስጥም በውጭም ካልሆነ መገንዘብ የት ይከሰታል?
ቱስኩምቢያ፣ 1887
- ሄለን ኬለር፣ የስድስት ዓመት ልጅ፣ ከ19 ወር ዕድሜዋ ጀምሮ ደንቆሮና ዓይነ ስውር።
- አን ሳሊቫን ደርሳ በእጇ ላይ ቃላትን በፊደል ትጽፋለች።
- አሻንጉሊት፣ ኩባያ፣ ውኃ – ትርጉም የሌለው የጣት ጨዋታ።
- ሁለት አቋሞች፦ ሄለን ከውስጥ ትኖራለች፤ ሳሊቫን ቅደም ተከተሉን ከውጭ ታያለች።
- ሦስተኛው ስፍራ ይሰየማል፦ ሁለቱም በኋላ የሚገኙበት ዘገባ። ሞዴል፦ Two Positions።
ገቢር II — ፓምፑ
ኩባያና ውኃ
- ሄለን “ኩባያ”ንና “ውኃ”ን ደጋግማ ታምታታለች።
- ትምህርቱ ይቀጥላል፤ መለኪያው ትክክለኛ ቃላት ነው – በድርሰቶች 4–5 ያለው ያው እንቅስቃሴ።
- ተበሳጭታ አሻንጉሊቱን ትሰብራለች፤ ምንም አይሰማትም።
- ሳሊቫን ስሕተቱን ታያለች፤ ያየችውን ግን ለሄለን ማስተላለፍ አትችልም፦ ውጭ ብቻውን አይበቃም።
- በቃልና በዓለም መካከል ያለው ርቀት ልክ ከመታጠፊያው በፊት ትልቁ ነው።
W-A-T-E-R
- ሳሊቫን ሄለንን ወደ ፓምፑ ወስዳ እጇን ከውኃው ሥር ትይዛለች።
- በሌላው እጅ w-a-t-e-r ይጻፋል።
- መታጠፊያ፦ ቃልና ነገር በአንድ እጅ ይገናኛሉ – ከውስጥ የተኖረውና ከውጭ የተሰጠው።
- አዲስ ጥረት የለም – ስፍራው ይለወጣል።
- የሰበረችውን አሻንጉሊት ታስታውሳለች፤ ለመጀመሪያ ጊዜም ሐዘን ይሰማታል።
ሁሉም ነገር ስም ነበረው
- በዚያው ቀን ብዙ ቃላት፤ ዓለም ይከፈታል።
- ዋጋውና ስጦታው በአንድ ቅጽበት፦ ቋንቋ ዓለምን ይከፍታል፤ በዚያውም ርቀትን (ድርሰት 3)።
- ከሮቢን ጋር ጎን ለጎን፦ መፈራረሱ መለኪያውን ወሰደ፤ የሚታይበትንም ስፍራ ሰጠ።
- ቅጽበቱ ገና ታሪክ አይደለም፦ ሄለን ልትተርከው አትችልም፤ ሳሊቫንም በደብዳቤዋ የምትተርከው ከውጭ ብቻ ነው።
- እያንዳንዱ አመለካከት ብቻውን ጎደሎ ነው።
ገቢር III — ታሪኩ
ታሪኩ
- The Story of My Life (1903)፦ የሄለን የራሷ ዘገባና በተጨማሪ ክፍል የሳሊቫን ደብዳቤዎች – ከውስጥና ከውጭ በአንድ ሽፋን መካከል።
- ሄለን ፓምፑን ከ16 ዓመታት በኋላ ከቋንቋ ውስጥ ሆና ትተርካለች፤ ቅጽበቱ ሊነበብ የሚችለው በዘገባው ውስጥ ብቻ ነው።
- ያው ሦስትነት፦ አዳም ከውስጥ፣ ያህዌ ከውጭ፣ ዘፍጥረት “ወዴት ነህ?” የሚሰማበት ታሪክ ሆኖ።
- ሰውና ማሽን፦ ደራሲው መሳቱን ይሸከማል፤ የቋንቋ ሞዴሉ ቅደም ተከተሉን ያያል ግን አያነጣጥርም፤ መጽሐፉ ራሱ ሦስተኛው ስፍራ ነው፣ እንደ The Story of My Life – ውስጣዊውና ውጫዊው የሚገጣጠሙበት ስፍራ።
- ለድርሰት 2 ጥያቄ “Who Wrote This?” መልስ፦ አንዳቸውም ብቻቸውን አይደሉም፤ ስንጥቁ የመገንዘብ መስፈርት ነበር። ሞዴል፦ Missing the Mark, Meeting in a Story።
አንባቢው
- ወደ ሮቢን መመለስ፦ ቅጽበታቸው ሊነበብ የሚችለው ሲተረክ ብቻ ነው – በዚህ መጽሐፍ።
- የድርሰት 2 ፈተና ይመለሳል፦ መስፈርቶቹ ከውጭ ይረጋገጣሉ፤ መገንዘብ በአንባቢው ውስጥ ይከሰታል፤ መጽሐፉም አንድ ላይ ይይዛቸዋል።
- ኦዲፐስ (ፖኤቲክስ 11)፦ ፈላጊው ራሱ የሚፈለገው ነው – ንባቡን ከውጭ ያረጋገጠ አንባቢ ራሱን በውስጡ ያገኛል።
- ማንም ሌላውን ወክሎ ሊገነዘብ አይችልም – ግን አንድ ሰው ወደ ፓምፑ ሊወስድ ይችላል።
- ወደ ድርሰት 7 የሚያሻግር ድልድይ፦ አሁን ስንት ሰዓት ነው? ያለ ድምቀት።
- አወቃቀር፦ ሦስት ስፍራዎች – ከውስጥ፣ ከውጭ እና ታሪኩ። የድርሰት 2 ስንጥቅ (“Who Wrote This?”) በምዕራፍ 6 ይፈታል፤ ፈተናው በምዕራፍ 7።
- ከድርሰቶች 3–5 ያለው ልዩነት፦ እነርሱ በጽሑፍ ውስጥ ስላለ መገንዘብ ተረኩ፤ ይህ ደግሞ በአንባቢው ላይ እንዴት እንደሚከሰት ይተርካል።
- ማረጋገጥ ያስፈልጋል፦ የኬለር ክፍሎችና ዝርዝሮች (ዕድሜ፣ 19 ወር፣ ኩባያና ውኃ፣ አሻንጉሊቱ፣ ሐዘን) ከThe Story of My Life፣ ምዕራፍ 4፤ የሳሊቫን ደብዳቤዎች በዚያው መጽሐፍ ተጨማሪ ክፍል (አርታዒ John Macy) እና የፓምፑ ደብዳቤ ቀን (ኤፕሪል 1887)።
የሥራ ግብዓት፦ The Anatomy of Recognition
- Helen Keller, The Story of My Life (1903)። — ማረጋገጥ ያስፈልጋል