ሮሜ
በመካከል ያለው ጽሑፍ ምን ያያል?
ሮሜ በዘፍጥረትና በራእይ መካከል ቆሞ ሁለቱንም ያያል። በምዕራፍ 5 ጳውሎስ ወደ ኋላ ወደ አዳም ይመለከታል፦ በአንድ ሰው በኩል ኢላማን መሳት፣ hamartia፣ ወደ ዓለም ይገባል። ሕጉ የሚገባው መሳቱ ራሱን እንደ መሳት እንዲያሳይ ነው፤ መሳቱም ከልክ በላይ ያድጋል። በምዕራፍ 7 ያው ሴራ ከውስጥ ይተረካል፤ መልካሙን በሚፈልግና በማይደርስበት “እኔ”፣ እስከ ጩኸቱ ድረስ፦ ከዚህ ከሞት ሥጋ ማን ነጻ ያወጣኛል? በ8:1 ያለው መታጠፊያ ከተሻለ አፈጻጸም አይመጣም። የስፍራ ለውጥ ነው። በምዕራፍ 9–11 ጳውሎስ ወደ ፊት ወደ ሕዝቦች ታሪክ ይመለከታል። እስራኤል ይሰናከላል፤ መሰናከሉ ለአሕዛብ መንገድ ይከፍታል፤ የትኛውም ሕዝብ ለዘለቄታው ከታሪኩ ውጭ አይቀርም።
ገቢር I — በመካከል ያለው መልእክት
1. በመካከል ያለው መልእክት
በሕይወት ውስጥ በሆነ ወቅት ብዙ ሰዎች የራሳቸው ሕይወት በድንገት እንደ ታሪክ የሚነበብበት ቅጽበት ያጋጥማቸዋል። በአንድ አስተያየት፣ በአንድ ውድቀት ወይም በአንድ ጸጥ ያለ ምሽት ሊመጣ ይችላል፤ ብዙውን ጊዜም የሚያስረዳቸው ክስተቶች ካለፉ ከዓመታት በኋላ ይመጣል። የቆዩ ትዕይንቶች አንዱ ከሌላው በኋላ ቦታቸውን ይይዛሉ፤ እያንዳንዳቸውም አሁን ወደ ቀጣዩ የሚመሩ ይመስላሉ። በዚያው ቅጽበት ወደፊት ያለው መንገድ ከመጀመሪያው ጀምሮ ወዴት ሲያመራ እንደነበረ ያሳያል። ክስተቶቹ አልተለወጡም፤ አሁን ግን አንዱ በሌላው ምክንያት እርስ በርስ ተያይዘዋል።
ከዚያ ቅጽበት በፊት ሕይወት ሊታወስና ሊታቀድ ይችላል፤ ሴራ ግን ገና የላትም። ትዝታዎች በመሳቢያ ውስጥ እንዳሉ ፎቶግራፎች ጎን ለጎን ይቀመጣሉ፤ ዕቅዶችም ከየት እንደመጡ ሳያውቁ ወደ ፊት ያመለክታሉ። ከቅጽበቱ በኋላ ፎቶግራፎቹ ቅደም ተከተል ይሠራሉ፤ ዕቅዶቹም አቅጣጫቸውን ያገኛሉ። ሰውየው የሕይወቱ እውነታዎች ከመጀመሪያው ጀምሮ ሲሠሩት የነበረውን ቅርጽ ተገንዝቧል። ይህ ድርሰት እንዲህ ካለ ቅጽበት በኋላ የተጻፈን ጽሑፍ ያነባል፤ ጸሐፊውም በሰው ልጅ ታሪክ ላይ ያው ሲፈጸም ያየ ሰው ነው።
በ57 ዓ.ም. ገደማ ጳውሎስ ገና ላልጎበኛት ከተማ ለሮም ረጅም መልእክት ጻፈ። አንባቢዎቹ የተደበላለቁ ነበሩ፦ አንዳንዶቹ ከራሱ ሕዝብ ከእስራኤል የመጡ፣ ሌሎቹ ደግሞ ከግዛቲቱ ብዙ ሕዝቦች የመጡ። በየስፍራው ሲተርከው የነበረው ታሪክ፣ ሁለቱ ቡድኖች ለዘመናት በተለያዩ ደንቦች ቢኖሩም፣ ለምን ሁለቱንም በአንድ ጊዜ እንደሚመለከት ለማስረዳት ጻፈ። በእርሱ አስተሳሰብ፣ የትኛውም ቡድን ያለ ሌላው ታሪኩን በትክክል ሊሰማው አይችልም ነበር። በሌሎች መልእክቶቹ የተወሰኑ ማኅበረሰቦችን ጥያቄዎችና ጠብ ይመልሳል፤ እዚህ ግን ታሪኩን በሙሉ ይተርካል፣ ከሰው ልጅ ታሪክ የመጀመሪያ ገጽ እስከ መጨረሻው።
መልእክቱ የሚተርከው ታሪክ የሚጀምረው በመጀመሪያው ሰው ነው፣ በሰው ልጅ ታሪክ ገና መነሻ ላይ (5:12)። የሚያበቃውም በመገለጥ ነው፦ ለረጅም ዘመናት ተሰውሮ የነበረው አሁን ለሕዝቦች ሁሉ ይገለጣል፤ የሰው ልጅም በራሱ ታሪክ ውስጥ የት እንደቆመ ማየት ይችላል (16:25–26)። በዚያ መጀመሪያና በዚያ ፍጻሜ መካከል ጳውሎስ የራሱን ሕዝብ፣ ሌሎቹን ሕዝቦችና ራሱን፣ እያንዳንዳቸውን በአንድ መስመር ላይ በተለያየ ነጥብ ያስቀምጣል። መልእክቱ የተገነባው ሕይወት ከመገንዘብ ቅጽበት በኋላ በሚታይበት መንገድ ነው። በውስጡ ያለው ሁሉ አንዱ ክፍል በሌላው ምክንያት ተያይዟል፤ ከመሳቢያው የወጡት ፎቶግራፎች በመጨረሻ ቅደም ተከተል እንደሚሠሩት።
በዚህ መጽሐፍ ውስጥ መልእክቱ በሌሎች ሁለት ጽሑፎች መካከል ይቆማል። ዘፍጥረት መጀመሪያውን ተረከ፦ ሰው እንዴት ወደ ቋንቋ እንደሚገባና ሳያይ ኢላማን መሳት እንደሚጀምር። ራእይ የተጻፈው ከመልእክቱ አርባ ዓመት ገደማ በኋላ ነው፤ ጳውሎስም ፈጽሞ አላወቀውም፤ ሆኖም የዚህን መልእክት መጨረሻ ስም፣ መገለጥን፣ ይሸከማል፤ በዚያ መሳት ላይ የተገነባ የአኗኗር መንገድ ከውስጥ እንዴት እንደሚወድቅም ይገልጻል። ሮሜ መጀመሪያውና አቅጣጫው የአንድ ታሪክ መሆናቸውን ማሳየት አለበት፤ ጳውሎስም ይህን ሊሞክር የሚችለው ከራሱ መገንዘብ በኋላ ስለሚጽፍ ብቻ ነው። የዚህ ድርሰት ጥያቄ ያ መገንዘብ መጀመሪያውንና ፍጻሜው በኋላ የሚገልጸውን አቅጣጫ ያያል ወይ የሚል ነው።
2. አዳም
ጳውሎስ በምዕራፍ 5 የሰውን ታሪክ ሲተርክ የሚጀምረው በራሱ ዘመን ሳይሆን በዘፍጥረት የመጀመሪያው ሰው ነው። በዕብራይስጥ አዳም የሚለው ስም በቀላሉ “ሰው” ማለት ነው፤ ጳውሎስም የሚጠቀምበት እንዲሁ ነው፦ ለሁላችንም እንደ ስም። ያለፈው ድርሰት የአዳም ታሪክ የሚተርከውን አሳይቷል፦ ሰዎች እንዴት ወደ ቋንቋ እንደገቡና ዓለምንም ራሳቸውንም ከትንሽ ርቀት ማየት እንደጀመሩ። ይህ በዝርያው ላይ ከብዙ ጊዜ በፊት አንድ ጊዜ ተፈጽሟል፤ መናገር በሚማር እያንዳንዱ ሕፃን ላይም እንደገና ይፈጸማል። ጳውሎስ ታሪኩን የሚጀምረው በዚያ ደፍ ላይ ነው፤ እያንዳንዱ የሰው ታሪክ በሚጀምርበት።
ጳውሎስ እንደሚጽፈው፣ በዚህ በመጀመሪያው ሰው በኩል ኢላማን መሳት ወደ ዓለም ገባ፤ ከእርሱም የሚከተለው ሁሉ (5:12)። የሚያመለክተው እውነተኛ ክስተትን ነው፦ የሰው ልጅ ወደ ቋንቋ ሲገባ የደረሰበትን ነገር። ከቋንቋ ጋር ግብን የመሰየም፣ በእርሱ ላይ የማነጣጠርና ጮክ ብሎ የመናገር ችሎታ መጣ፤ ከግቡም ጋር እርሱን የመሳት ዕድል መጣ። ከዚያን ጊዜ ጀምሮ እያንዳንዱ ሰው ሰዎች በሚያነጣጥሩበትና በሚስቱበት ዓለም ውስጥ ይወለዳል። ጳውሎስ እስከ አንባቢዎቹ የሚደርስን ሰንሰለት የመጀመሪያ ቀለበት ይሰይማል።
የገነቱን ትዕይንት እንደ ቅደም ተከተል ያነበዋል፤ አንድ ሰው ተውኔቱ ካለቀ በኋላ የመጀመሪያውን ትዕይንት እንደሚያነብበት። ከፍጻሜው ሲታይ መክፈቻው ከእንግዲህ የቆየ ተረት ሳይሆን ገና የሚቀጥል ታሪክ የመጀመሪያ እርምጃ ነው። እያንዳንዱ የኋላ ትዕይንት በአዲስ መቼትና በአዲስ ሰዎች የእርሱን የሆነ ነገር ይደግማል፤ የቤተሰብ ልማድ በእያንዳንዱ ትውልድ እንደሚመለስ። ጳውሎስ ሳያቋርጥ ከገነት ወደ ራሱ አንባቢዎች መሻገር የሚችለው በዚህ መንገድ ነው። ለእርሱ እነርሱ በዚያው ታሪክ ውስጥ ቆመዋል፤ ወደ ፊት ገፋ ብለው ብቻ።
ከዚያም ዘፍጥረት ሳይናገረው የተወውን አንድ እርምጃ ይጨምራል። በአዳምና መመዘኛው በተሰጠበት በሙሴ መካከል፣ ይላል፣ መሳቱ አስቀድሞ ነበር፤ ነገር ግን የሚለካበት ምንም ነገር ስላልነበረ አልተለካም፣ አልተዳኘምም (5:13–14)። ሰዎች ከተፈጠሩለት ነገር በርቀት ይኖሩ ነበር፤ ለዚያ ርቀት ግን ስም አልነበራቸውም። ፈጽሞ ውጤት ያልተሰጠው ሕፃን በጣም ወደ ኋላ ወይም በጣም ወደ ፊት ሊሆን ይችላል፤ ማንም፣ በተለይም ሕፃኑ ራሱ፣ ሊያውቅ አይችልም። መሳት ከመለኪያው በፊት አለ፤ ያለ መለኪያ ግን ገና ሊታይ አይችልም።
በዚህ እርምጃ ጳውሎስ የሰው ልጅን ታሪክ በሙሉ በአንድ መስመር ላይ ያስቀምጣል፤ ከተሳተ መጀመሪያ ገና ወደሚመጣ ፍጻሜ። መስመሩ ሴራ ከሆነ በመልእክቱ ውስጥ በሦስት መንገዶች መጽናት አለበት፦ መለኪያው ከመሳቱ በኋላ መምጣት አለበት እንጂ በፊት አይደለም፤ መታጠፊያው ከተሻለ አፈጻጸም ሳይሆን ከሌላ ስፍራ መምጣት አለበት፤ ፍጻሜውም ሕዝቦችን ሁሉ መሰብሰብ አለበት። መልእክቱ መታጠፊያውን አብልጦ ለመሞከር ከሰጠ፣ ወይም የትኛውም ሕዝብ ለዘለቄታው ከታሪኩ ውጭ ከቀረ ንባቡ ይወድቃል። እነዚህ መስፈርቶች ምዕራፍ 7–11 ከመነበባቸው በፊት አሁን ይጻፋሉ። በመስመሩ ላይ ቀጣዩ ነጥብ መልካሙ ሕይወት እንደ ደንቦች የሚጻፍበት ቅጽበት ነው፤ ከእርሱም ጋር አንድ ነገር እንደተበላሸ የሚያሳይ የመጀመሪያው ምልክት ይመጣል።
ገቢር II — መለኪያው
3. መለኪያው
መሮጥ መልካም ስለሆነ የሚሮጥን ሯጭ አስቡ፦ ሰውነት ይንቀሳቀሳል፣ ትንፋሽ ይረጋጋል፣ ገጽታውም ይለዋወጣል። ለእርሱ ዋናው ነገር ማንም ስለ ሩጫው የሚለው ሳይሆን ሩጫው ራሱ ነው፤ ሊደረስበት ለሚገባው ነገር ሁሉ፣ ቋንቋ ለመማር፣ ለወዳጅነት ወይም ለመልካም ሥራ፣ ያው እውነት ነው። ይዋል ይደር እንጂ ሩጫው መለኪያ ያገኛል፤ ትምህርት ቤት ውጤት፣ ሥራ ደግሞ ነጥብ እንደሚሰጥ ሁሉ፣ ለአፈጻጸሙ ቁጥር የሚሰጥ ሰዓት። ሰዓቱ ከግቡ ምን ያህል እንደሚርቅ ያሳያል። መጀመሪያ ይህ ይረዳል፤ አሁን እድገቱን ማየትና ክፍተቱን ለመዝጋት ከሳምንት ሳምንት መለማመድ ይችላልና።
ሰዓቱ እንደመጣ ግን አንድ ነገር ሳይታወቅ መለወጥ ይጀምራል፦ ከእንግዲህ የሚሮጠው በጫካ መንገድ ላይ ሳይሆን ከሰከንዶች ጋር ነው። ሰውነቱ፣ ትንፋሹና ገጽታው፣ መሮጥ የጀመረለት ነገር ሁሉ፣ ከዓይኑ ይሰወራሉ። ቁጥሩን በተመለከተ ቁጥር ከሩጫው ራሱ የበለጠ ይርቃል፤ ይህ ሲሆን ቁጥሮቹ እየተሻሻሉ ይሄዳሉ፤ ለዚህም ነው ማስተዋል በጣም የሚከብደው። ይህን ማንም አያስበውም፣ ሯጩም ሰዓቱን የሰጠውም። የሚያድገው ሌላው ርቀት ነው፣ በሯጩና በእውነት በፈለገው ነገር መካከል ያለው፤ ያንን ደግሞ የትኛውም ሰዓት ፈጽሞ አይለካውም።
ጳውሎስ በሰው ልጅ ታሪክ ውስጥ ያንኑ ቅደም ተከተል አየ። ለሕዝቡ በሙሴ በኩል nomos ተሰጠ፤ ሰዓት ለሯጭ አፈጻጸሙን እንደሚያሳይ፣ ሕይወት የት እንደቆመች የሚያሳይና ሊያሻሽሏት የሚያስችል መለኪያ። ነገር ግን በመለካቱ ሂደት ሁለቱም የማያደርጉት አንድ ነገር ይፈጸማል፦ ሩጫ ወደ ቁጥር ሲለወጥ የሯጩ ዓይን ከሩጫው ወደ ቁጥሩ ይዞራል፤ እያንዳንዱ ልኬትም የመጉደልን አዲስ መንገድ ያሳያል (5:20)። ይህ መለኪያውን የሰጠው ወገን ውድቀት ይመስላል፤ ጳውሎስ ግን ዓላማው ይህ ነበር ይላል። ርቀቱን የሚያመጣው ሰዓቱም ሯጩም ሳይሆን አንድ አሠራር ነው፤ አንድ ቀን ሊገነዘቡት የሚችሉት ደግሞ የታየውን ብቻ ነው።
ከዚያም ጳውሎስ ያንኑ ከአንድ ሰው ውስጥ ሆኖ ይተርካል፤ ቅደም ተከተሉም በእያንዳንዱ ልጅነት እንዳለው ያው ነው። መጀመሪያ ያለ መለኪያ ሕይወት አለ፤ በእርሱም ሰው በቀላሉ ይፈልጋል፣ ይኖራልም (7:9)። ከዚያም መፈለግ የሌለበትን አንድ ነገር የሚሰይም ትእዛዝ ይመጣል፤ መሰየሙም ትኩረትን ወደዚያው ያዞራል፤ “ቁም ሳጥኑን አትመልከት” ቁም ሳጥኑን በቤቱ ውስጥ በጣም አጓጊው ስፍራ እንደሚያደርገው። ሆኖም ጳውሎስ አድራጊውን ሰውየውንም ትእዛዙንም ሳይሆን hamartiaን ያደርጋል፦ መሳቱ በትእዛዙ በኩል አጋጣሚውን ያዘ (7:8)። ትእዛዙ ቅዱስ ነው (7:12)፤ ሰውየው መልካሙን ይፈልጋል፤ ቢሆንም ርቀቱ ያድጋል፤ ይህን የሚያደርገው መሳቱ ራሱ ነውና።
ይህ መላው ድርሰት የሚከተለው እንቅስቃሴ ነው፤ ሦስት እርምጃዎችም አሉት፦ ግብ ይሰጣል፣ ግቡ ላይ ለመድረስ እንዲረዳ መለኪያ ይሠራል፣ ቀስ በቀስም መለኪያው የግቡን ስፍራ ይይዛል። አድራጊው ሰውየውም ሕጉም ሳይሆን መሳቱ ነው፤ ዘፍጥረት ወደ ቋንቋ መግባት ብሎ የሚገልጸው አሠራር። ሰው እንቅስቃሴውን ሳይመራው ይሳተፍበታል፤ ለዚህም ነው ይህ መጽሐፍ መንሸራተት ብሎ የሚጠራው፤ ማንም ተወቃሽ የሌለበት እንቅስቃሴ። በጥልቀት የሚያዙት ጠንካሮቹ ናቸው፤ መለኪያዎችን በማሟላት የተሻሉ ናቸውና። እንቅስቃሴው ግብ መለኪያ በሚያገኝበት በእያንዳንዱ ሕይወት ይጀምራል፤ በመነሻውም ወዴት እንደሚወስድ የሚናገር ምንም ነገር የለም።
4. ጩኸቱና መታጠፊያው
ብዙ ሰዎች እንደ ሮቢን ያለ ሰው ያውቃሉ፦ ወደ ቢሮ መጀመሪያ የሚገቡ፣ መጨረሻ የሚወጡ፣ አንድም ኢላማ ያልሳቱ። ሥራውን የያዙት መልካም ሥራ መሥራት ስለፈለጉ ነው፤ ወደ ቤት ሲነዱ ሊኮሩበት የሚችሉትን ዓይነት ሥራ። ኩባንያው ለዚያ ምኞት መለኪያ ሰጠው፣ ወርሃዊ ኢላማዎች፣ እድገት እንዲታይ። መጀመሪያ ኢላማዎቹ ረዱ፤ የትኛውን መንገድ መሄድ እንዳለባቸው ያሳዩ ነበርና። ከወር ወር ግን ቁጥሮቹን ይበልጥ፣ ሥራው የተሠራላቸውን ሰዎች ደግሞ ያነሰ መመልከት ጀመሩ፤ ቁጥሮቹ ሲጨምሩም ሥራው ራሱ ራቀ።
ጳውሎስ እንዲህ ያለውን ሰው ለዓመታት በዚያው ጠረጴዛ ተቀምጦ እንደነበረ ሁሉ ከውስጥ ይገልጻል። መልካሙን ይፈልጋሉ፣ ያዩታልም፤ ሊደርሱበት ግን አይችሉም። የማይፈልጉትን ነው ደጋግመው የሚያደርጉት፦ አምሽቶ መቆየት፣ እንደገና መፈተሽ፣ የበለጠ ቃል መግባት (7:18–19)። አብልጠው በሞከሩ ቁጥር ከወደዱት ሥራና ሥራው ሊረዳቸው ከታሰቡት ሰዎች የበለጠ ይርቃሉ። በመጨረሻ ሊያዩት የሚችሉት ያንን ክፍተት ብቻ ነው፤ እያንዳንዱ አዲስ ጥረትም ይበልጥ በግልጽ ያሳየዋል (7:13)።
አንድ ጠዋት ሮቢን ከቢሮው ውጭ በመኪና ውስጥ ተቀምጠው መግባት አይችሉም። ቦርሳው ከጎናቸው ባለው ወንበር ላይ ነው፤ ስልኩ አስቀድሞ በመልእክቶች ተሞልቷል፤ እጃቸውም ወደ በሩ አይንቀሳቀስም። የጳውሎስ ጩኸት፣ በመጽሐፉ መጀመሪያ ላይ ያለው ያው ጩኸት፣ አሁን የእነርሱ ነው፦ ከዚህ ከሞት ሥጋ ማን ነጻ ያወጣኛል (7:24)? በቁልፍ ሰሌዳ ቋንቋ ጥያቄው፦ Escape የት ነው፣ ከዚህ ፕሮግራም እንዴት እወጣለሁ? የሚል ነው። አብልጦ መሞከር አይረዳም፤ በዚህ ዓመት ኢላማዎቹ በሙሉ ቢሟሉም ወደዚህ የመኪና ማቆሚያ ያመጣቸው በትክክል አብልጦ መሞከር ነውና።
መታጠፊያው የሚመጣው ሮቢን ከሚወስኑት ከማንኛውም ነገር ሳይሆን እንቅስቃሴው ከመቆሙ ነው። የተፈጸመውን ገና አያዩም፤ የሚያውቁት መግባት እንደማይችሉ ብቻ ነው። ጳውሎስ ያየዋል፤ ከራሱ መታጠፊያ በኋላ ይጽፋልና፦ እድገቱ፣ ኢላማዎቹ፣ አምሽቶ መቆየቱና የመኪና ማቆሚያው ክፉ ዕድል ሳይሆኑ ታሪክ ናቸው። ቀጣዩ ዓረፍተ ነገሩ ከዚያ መቆም ባሻገር ያለውን ይናገራል፦ en Christō ባሉት ላይ ከእንግዲህ ፍርድ የለም (8:1)፦ ሰው በውስጡ በሚኖርበትና እርሱም በሰውየው ውስጥ በሚኖርበት ስፍራ፣ በታሪክ mythos ውስጥ፣ ስፍራቸው በመለኪያዎቻቸው ላይ በማይመካበት። ሮቢን ይህን የሚገነዘቡት በኋላ ነው፤ መታጠፊያው ግን አስቀድሞ ተፈጽሟል።
ጳውሎስ አብልጦ መሞከር ለምን ሊሠራ እንዳልቻለ ያስረዳል፦ መመዘኛ የሚሠራው ሊያሻሽለው በታሰበው ሰው በኩል ብቻ ነው፤ ያ ሰው ራሱ ደግሞ እየደከመ ነበር (8:3)። ለጳውሎስ የመታጠፊያው ምክንያት ክርስቶስ ነው፤ ይህ መጽሐፍ በምክንያቱ ላይ አቋም ሳይዝ የመታጠፊያውን እንቅስቃሴ ብቻ ይከተላል። የተገኘው ነገር አይለወጥም፤ የሚለወጠው ሰው የቆመበት ስፍራ ነው። መታጠፊያው ዋጋ አለው፣ የአምሽቶ መቆየት ዓመታት፤ ሆኖም እያደከመው የነበረውን ግብ የተወ ማንኛውም ሰው ከዚያ ኪሳራ ጋር የሚመጣውን እፎይታ ያውቃል። ይህ ለሰው ልጅም ይሠራል፦ ወደዚህ ያደረሱትን እርምጃዎች የሚያይ ሁሉ በታሪክ ውስጥ የት እንደቆመ ያያል።
5. መገንዘብ የሌለው ቅንዓት
ከመታጠፊያው በኋላ የጳውሎስ ኀዘን ይጀምራል፤ ከእንግዲህ ስለ ራሱ አይደለም። ስለ ራሱ ሕዝብ፣ ስለ እስራኤል፣ ጥልቅ ኀዘን እንዳለው ይጽፋል (9:1–5)። ተስፋዎች፣ የሚያስተሳስር ስምምነትና የሚኖሩበት መመዘኛ ተሰጥቷቸው ነበር። አሁን ስለ አንድ ሰው የተረከውን ታሪክ በብዙ ትውልዶች ላይ በተዘረጋ በአንድ ሙሉ ሕዝብ ታሪክ ውስጥ ያየዋል። በጠረጴዛውና በመኪናው ውስጥ የሆነው እዚህ በዘመናት ውስጥ ይሆናል፤ የትኛውም አንድ ትውልድ ሙሉውን እንዳያየው በዝግታ።
በታሪካቸው ቅደም ተከተሉ ግልጽ ነው፦ ሕዝቡ መጀመሪያ ነጻ ወጣ፣ ተመረጠም፤ ከዚያ በኋላ ብቻ አስቀድሞ በነበረ ትስስር ውስጥ የሚኖሩባቸው ደንቦች ተሰጡት። ቤተሰብ ደንቦቹ ያሉት አስቀድሞ ቤተሰብ ስለሆነ ብቻ ነው። ልጅ የመጀመሪያው የትምህርት ቤት ሪፖርት ከመምጣቱ በፊት ይወደዳል፤ ሪፖርቱም በዚያ ፍቅር ውስጥ እንዲያድግ ለመርዳት ነው እንጂ ፍቅሩን ለመግዛት አይደለም። ቀስ በቀስ ግን ልጁ አስቀድሞ የእርሱ የነበረውን በውጤት ለማትረፍ መሞከር ይጀምራል። እያንዳንዱ ጥሩ ውጤት የፍቅር ማረጋገጫ፣ እያንዳንዱ መጥፎ ውጤት ደግሞ የፍቅር ማጣት መስሎ መሰማት ይጀምራል።
ጳውሎስ ያንኑ መንሸራተት በሕዝቡ ታሪክ ውስጥ ያያል፦ ግንኙነቱ ደንቦችን በማሟላት በሕይወት ሊቆይ እንደሚችል ሁሉ፣ መለኪያውን በመመልከት ትስስሩን ማስጠበቅ ጀመሩ (9:31–32)። መጀመሪያ በእነርሱ ላይ የሚያየው የተጻፈ መመዘኛ የተሰጣቸው የመጀመሪያዎቹ ስለሆኑ ብቻ ነው። በሙሉ ኃይላቸው የተሰጡ ናቸው፣ ይላል፤ ትጋታቸው ግን መገንዘብ ይጎድለዋል፤ የት እንደቆሙ አያዩምና (10:2)። ለጎደለው ነገር የሚጠቀምበት ቃል አንድን ሰው ስታገኘው እንደገና ለማወቅ የሚያገለግለው የተለመደ ቃል ነው። በሕዝብ መካከል ያለ አንድ ፊት ለዓመታት የምታውቀው ወዳጅ ሆኖ የሚገኝበት ቅጽበት ነው።
ትጋታቸው እውነተኛ ነው፤ ሞኝነትም አይደለም። በቀላሉ መለኪያው እንዲያገለግለው ወደ ተሰጠለት ትስስር ሳይሆን ወደ መለኪያው ያነጣጠረ ነው፤ ገጽታው እያለፈ ዓይን በካርታ ላይ እንደተተከለ። አብልጦ በሠራ ቁጥር ከዚያ ትስስር የበለጠ ያርቃቸዋል፤ የሮቢን ጥረት ከሥራው እንዳራቃቸው ሁሉ። ጳውሎስ ይህን ከውስጥ ያውቃል፤ በአንድ ወቅት ራሱ ያንን ትጋት ይጋራ ነበርና። የሚጽፈው በሕዝቡ ላይ ከላይ ወደ ታች እንደሚመለከት ዳኛ ሳይሆን በዚያው መንገድ ላይ አሁን እንደቆመ ከእነርሱ እንደ አንዱ ነው።
ከዚያም መመዘኛው ከመጀመሪያው ጀምሮ ሲያመለክተው የነበረውን ይናገራል፦ ያለፈው ምዕራፍ የገለጸውን መታጠፊያ፣ ትስስሩ ከእንግዲህ በመለኪያው ማስጠበቅ የማያስፈልገው በታሪኩ ውስጥ ያለ ስፍራ (10:4)። መመዘኛ ሁልጊዜ ከራሱ ባሻገር ያመለክት ነበር፤ መንገደኛው እስኪደርስ ድረስ ብቻ እንደሚጠቅም የመንገድ ምልክት። የመንገድ ምልክቱን ከትውልድ ወደ ትውልድ በታማኝነት የያዘ ሕዝብ ከተማዋ ስትታይ አየ፤ ምሰሶውን ግን መተው አልቻለም። ይህ የታሪኩ መከራ ነው፤ የውድቀት ሳይሆን የታማኝነት መከራ። የአንድ ሕዝብ ብቻ አይደለም፤ መለኪያውን ከሚያመለክትበት ቦታ በተሻለ በሚጠብቅ በማንም ላይ ይደርሳልና።
ገቢር III — ሕዝቦቹ
6. በሕዝቦች ውስጥ ያው እንቅስቃሴ
በዚያው ክፍል ጳውሎስ አንድ ተጨማሪ ነገር ይናገራል፦ ሌሎቹ ሕዝቦች ሊከተሉት የሚችሉበት መለኪያ ፈጽሞ ባይኖራቸውም መታጠፊያውን አገኙ (9:30)። ከዚህ ከባድ መደምደሚያ ሊወሰድ ይችላል፦ ትስስሩ መጀመሪያ የነበረው ሕዝብ ወደ ኋላ ቀረ፣ ሌሎቹም ቀደሙት። ጳውሎስ ያንን መደምደሚያ ራሱ በጥያቄ መልክ ያነሣል፣ ሕዝቡ ታዲያ ተገፍቶ እንደሆነ፤ እርሱ ራሱ ከዚያ ሕዝብ ስለሆነ አልተገፋም ብሎ ይመልሳል (11:1)። ሕዝቡ ወደ ኋላ ቀርቶ ቢሆን ኖሮ ታሪኩ በመሃል ይሰበር ነበር፤ ከመጀመሪያው ሰው እስከ መጨረሻው ያለው መስመርም ክፍተት ይኖረው ነበር። ስለዚህ የመሰናከሉን ስፍራ በታሪኩ ውስጥ ይፈልጋል።
መሰናከሉ፣ ይጽፋል፣ መውደቅ አይደለም (11:11)። በእርሱ በኩል መንገዱ ለሌሎቹ ሕዝቦች ተከፈተ፤ በአንድ ቦታ ለጥገና የተዘጋ መንገድ ትራፊኩን ከዚህ በፊት ደርሶባቸው በማያውቅ ሰፈሮች በኩል እንደሚልከው። ያው ክስተት ከአንድ ወገን ሽንፈት፣ ከሌላው ወገን ደግሞ ነጻነት ሆኖ ይነበባል። የተሰናከለው ሕዝብ ከታሪኩ አልወጣም፤ መሰናከሉ አቅጣጫውን አዞረው። መሰናከሉ የበር ማጠፊያ ነው፦ በዚያ ነጥብ ታሪኩ ወደ ሕዝቦች ሁሉ ይዞራል።
ለሕዝቦች የተከፈተው መንገድ ግን መንሸራተቱን አልፎ አይወስዳቸውም። መንሸራተቱ የአንድ ሕዝብ ብቻ አይደለም፤ ግብ መለኪያ ባገኘ ቁጥር የሚጀምር እንቅስቃሴ ነው፤ በምዕራፍ 3 እና 4 በተማሪው፣ በሕፃኑና በሮቢን ላይ ደረሰ። ጳውሎስ በመልእክቱ መጀመሪያ ያንኑ ብሏል፦ ሁሉም፣ የራሱ ሕዝብም ሌሎቹ ሕዝቦችም እኩል፣ ኢላማን ስተዋል (3:9, 3:23)። ለዚህም ነው ሕዝቦችን በአሮጌ ዛፍ ላይ እንደተጣበቁ አዳዲስ ቅርንጫፎች እንዳይታበዩ የሚያስጠነቅቃቸው (11:17–21)። የሚገልጸው ሊፈጸም የሚችል አደጋን ሳይሆን ራሱን መድገም ያለበትን እንቅስቃሴ ነው።
ጳውሎስ ድግግሞሹ ምን መልክ እንደሚይዝ አያይም፤ ታሪክ ግን ያሳየዋል። ሕዝቦቹ የራሳቸውን መለኪያ ተቀበሉ፦ ትስስሩ ምን እንደሚጠይቅና የማን እንደሆነ የሚነግሯቸውን መጻሕፍትንና ቤተ ክርስቲያንን። መጀመሪያ መለኪያው ረዳ፤ ከዚያ ግን ዓይኖች ሊፈተሽ ወደሚችለው ዞሩ፦ ትክክለኛው ትምህርት፣ ትክክለኛዎቹ ቃላትና ትክክለኛው አባልነት። ትስስሩ በውስጡ የሚኖረውን ከሌሎች ጋር ሲነጻጸር ልዩ ያደርገዋል፤ ቀስ በቀስም ብዙ ብሔሮች ራሳቸውን በዚያው መንገድ መቁጠር ጀመሩ። ሸክሙ ተላለፈ፦ ሕዝቦቹ የእስራኤል ዕጣ የነበረውን ያንኑ ልዩነት መሸከም ጀመሩ።
አሁን ጳውሎስ ተሰውሮ የነበረውንና አሁን የተገለጠውን ይናገራል። የአሕዛብ ሙላት እስኪገባ ድረስ ከሕዝቡ ከፊሉ ማየት የማይችል ሆኗል፤ በዚህም መንገድ እስራኤል ሁሉ ወደ ስፍራው ይመለሳል (11:25–26)። “እስከ” የሚለው ቃል ለሕዝቦቹ ዘመን ገደብ ያበጃል፦ መጀመሪያና መጨረሻ አለው፤ ከእርሱም በኋላ ለእስራኤል እንደሆነው መታጠፊያ ይመጣል። ሁለቱም ያንኑ እንቅስቃሴ በተለያዩ ጊዜያት ይጓዛሉ፤ አንዱም ሌላውን አይቀድምም። የተሰበረ የሚመስል ሴራ ከመጀመሪያውም አንድ እንቅስቃሴ እንደነበረ ይገለጣል።
7. ሁሉም በአንድ መሳት ውስጥ
በመጀመሪያ ማንም ከመለካቱ ብዙ ቀደም ብሎ በእርሱ በኩል ኢላማን መሳት ወደ ሰው ልጅ ሁሉ የገባበት የመጀመሪያው ሰው ይቆማል (5:12–14)። ከዚያም መልካሙ ሕይወት ለአንድ ሕዝብ እንደ ደንቦች ተጻፈ፤ በታሪኩም ውስጥ መንሸራተቱ ታየ (5:20; 9:31–32)። ከዚያ በኋላ መለኪያው፣ ከእርሱም ጋር ሸክሙ፣ ወደ ሕዝቦች ተላለፈ፣ ዘመናቸው እስኪሞላና እስራኤል ወደ ስፍራው እስኪመለስ ድረስ (11:25–26)። ጳውሎስ የሚጽፈው በሦስተኛው ዘመን መጀመሪያ ላይ ነው፤ ነገር ግን እያንዳንዱ እርምጃ ከቀደመው በኋላ ብቻ ሳይሆን በእርሱ ምክንያት ስለሚመጣ፣ መስመሩ ወዴት እንደሚቀጥል ማየት ይችላል። የመጨረሻው ነጥቡ ሁሉንም በአንድ ጊዜ ይመለከታል።
ጳውሎስ በአንድ ዓረፍተ ነገር ይናገረዋል፦ እግዚአብሔር ሁሉን ይምር ዘንድ ሁሉን በአለመታዘዝ ዘግቶአልና (11:32)። እዚህ ያለው ቃል hamartia ሳይሆን apeitheia፣ አለመታዘዝ ነው፤ እንቅስቃሴው ግን ያው ነው፦ ሁሉም ከሚወጡበት ነገር ውጭ የቆመ ማንም የለም። የትኛውም ሕዝብ ተወቃሽ ሆኖ አይቀርም፤ መለኪያውን መጀመሪያ የያዘው ሕዝብም ሆነ በኋላ የተቀበሉት ሕዝቦች፤ ሴራው ሁሉንም ይመለከታልና (10:12)። ሕዝቦቹን የለያቸው መለኪያ የሚያገናኛቸው ሆኖ ይገኛል፦ እያንዳንዱ ከእርሱ ጋር ያንኑ እንቅስቃሴ ተጉዟል። ሁሉም በአንድ መሳት ውስጥ ሲቆሙ፣ ማንም ከሌሎች በላይ ስፍራ ማስጠበቅ ከእንግዲህ አያስፈልገውም።
ጳውሎስ ለዚህ መድረሻ ስም አለው፤ እርሱም በመልእክቱ የመጨረሻ መስመሮች ውስጥ ይመጣል፦ መገለጥ (16:25–26)። ለረጅም ዘመናት ተሰውሮ የነበረው አሁን ለሕዝቦች ሁሉ ይገለጣል። ይህ የሰው ልጅ በራሱ ታሪክ ውስጥ የት እንደቆመ የሚያይበት ቅጽበት ነው፤ አንድ ሰው የራሱ ሕይወት እንደ ታሪክ መነበብ ሲጀምር እንደሚያየው። የመልእክቱ መጀመሪያና ፍጻሜ አሁን ሁለቱም ይታያሉ፦ ሳያይ ኢላማን የሳተው የመጀመሪያው ሰው፣ እና በመጨረሻ የሚያየው የሰው ልጅ። ጳውሎስ ሁለቱንም ጫፎች ማየት የሚችለው እንቅስቃሴውን ራሱ ስላለፈበትና ወዴት እንደሚወስድ ስለሚያውቅ ነው።
በዚህ ድርሰት መጀመሪያ ጥያቄው የጳውሎስ መገንዘብ በእርግጥ ሁለቱን ጫፎች ያሳያል ወይ የሚል ነበር። እንደ አንድ እንቅስቃሴ ያሳያቸዋል፦ ከቋንቋ ጋር የመጣው መሳት በመጨረሻ እንዲታይ ይደረጋል፤ በሁለቱም ውስጥ የቆሙት ያው ሰዎች ናቸው። ሕይወቱ በድንገት እንደ ታሪክ መነበብ በሚጀምርለት በማንም ሰው ላይ፣ በየትኛውም ዕድሜ፣ ያው ይፈጸማል። የተበታተኑ ትዝታዎች ቅደም ተከተል ይይዛሉ፤ ወደፊት ያለው መንገድም ወዴት ሲያመራ እንደነበረ ያሳያል። ክስተቶቹ አልተለወጡም፤ አሁን ግን በራሳቸው ታሪክ ውስጥ የት እንደቆሙ ያያሉ።
እንቅስቃሴው አሁን በሙሉ ታይቷል፦ ግብ መለኪያ ያገኛል፣ መለኪያው የግቡን ስፍራ ይይዛል፣ መለኪያው ሲተላለፍም እንቅስቃሴው አብሮት ይተላለፋል። በአንድ ሰው፣ በአንድ ሕዝብና በሕዝቦች ታሪክ ውስጥ ይደገማል፤ የትኛውም ጥረት አያስቆመውም፤ ጥረቱ የእንቅስቃሴው አካል ነውና። የሚያበቃው መለኪያውና ግቡ ሲለያዩ ብቻ ነው፤ ይህም የሚሆነው ሙሉው ጉዞ በሚታይበት ቦታ ነው። ጳውሎስ ሙግቱን እዚህ ያበቃል፣ ማንም ሊመራው የማይችለውን ያህል ትልቅ በሆነ ታሪክ እየተደነቀ (11:33)። በታሪክ ቋንቋ የሚያየውን የመጽሐፍ ቅዱስ የመጨረሻው መጽሐፍ በምስሎች ያሳያል፤ ቀጣዩ ድርሰትም ያነበዋል።
አወቃቀር · የሥራ ማስታወሻ
መጀመሪያውንና መጨረሻውን የሚያይ ድልድይ። 7 ምዕራፎች፣ 2 + 3 + 2፣ እያንዳንዳቸው 5 አንቀጾች × 5 ዓረፍተ ነገሮች። ማዕቀፍ፦ ከልጅነት እስከ አዋቂነት ያለው የሕይወት ቅስት፣ በሁሉም ድርሰቶች ያው።
ገቢር I — በመካከል ያለው መልእክት
በመካከል ያለው መልእክት
- ማዕቀፍ፦ የራስ ሕይወት እንደ ታሪክ መነበብ የሚጀምርበት ቅጽበት።
- በፊት፦ ሴራ የሌላቸው ትዝታዎችና ዕቅዶች፤ በኋላ፦ አንዱ በሌላው ምክንያት የሚሆኑ ክስተቶች።
- መልእክት በ57 ዓ.ም. ገደማ ወደ ሮም፤ አንባቢዎቹ እስራኤልና ሌሎቹ ሕዝቦች።
- መልእክቱ በመጀመሪያው ሰው ይጀምራል፣ በመገለጥ ያበቃል (16:25–26)።
- የመጽሐፉ ሦስት ጽሑፎች፤ ጥያቄ፦ የጳውሎስ መገንዘብ ሁለቱንም ጫፎች ያሳያል?
አዳም
- አዳም = “ሰው”፦ እንደ ዝርያና በእያንዳንዱ ሕፃን ወደ ቋንቋ መግባት (ድርሰት 3)።
- መሳት በመጀመሪያው ሰው በኩል ወደ ዓለም ገባ (5:12) – እውነተኛ ክስተት እንጂ ዘይቤ አይደለም።
- ገነት እንደ ቅደም ተከተል፦ ተውኔቱ ካለቀ በኋላ የሚታይ የመጀመሪያው ትዕይንት።
- ከአዳም እስከ ሙሴ፦ ያለ መለኪያ መሳት፤ ከውጤት በፊት ያለ ሕፃን (5:13–14)።
- የሰው ልጅ ታሪክ በሙሉ በአንድ መስመር ላይ፤ ቀጣዩ ነጥብ፦ መልካሙ ሕይወት እንደ ደንቦች ይጻፋል።
ገቢር II — መለኪያው
መለኪያው
- ግብ መለኪያ ያገኛል፦ ውጤት፣ ነጥብ፣ መውደዶች – መጀመሪያ ይረዳል።
- ዓይን በሁለት ቁጥሮች መካከል ይዞራል፤ ሰው ከነገሩ ራሱ ይበልጥ ይርቃል።
- የሰው ልጅ፦ ደንቦች በሙሴ በኩል፣ ርቀቱ ያድጋል – እንዲታይ ሆን ተብሎ (5:20)።
- ግለሰቡ ከውስጥ፦ ደንቡ የተከለከለውን ይሰይማል፣ ቁም ሳጥኑ፣ የተሰየመው ነገር ይስባል (7:7–10)።
- መንሸራተት፦ ሦስት እርምጃዎች፣ ማንም ተወቃሽ አይደለም፤ ወጣቱ በመንሸራተቻው አናት ላይ ተቀምጧል።
ጩኸቱና መታጠፊያው
- ሠራተኛውና መለኪያው፦ ዓይን ወደ ቁጥሮች ይዞራል፣ ሥራው ይርቃል።
- ጳውሎስ ከውስጥ፦ መልካሙን ይፈልጋል አይደርስበትም፤ ክፍተቱ ሊያየው የሚችለው ብቸኛ ነገር እስኪሆን ያድጋል (7:13–19)።
- በመኪና ውስጥ ያለው ጩኸት፦ ከሚያደክመኝ ሕይወት ማን ያወጣኛል (7:24)።
- ሁለት ስፍራዎችና መንገድ = ታሪክ፤ ቁጥሮች ከእንግዲህ ሕይወቱን የመገምገም ሥልጣን የላቸውም (8:1)።
- አብልጦ መሞከር ለምን ሊረዳ እንዳልቻለ (8:3)፤ ዋጋው፣ እፎይታው፤ በሰው ልጅ ደረጃም ያው።
መገንዘብ የሌለው ቅንዓት
- ጳውሎስ ስለ ራሱ ሕዝብ ያለው ኀዘን (9:1–5)።
- መጀመሪያ ግንኙነት፣ ከዚያ ደንቦች፤ ቤተሰብ፤ ልጅ ከሪፖርቱ በፊት ይወደዳል።
- መንሸራተቱ መጀመሪያ በእስራኤል ይታያል፤ የተጻፈ መለኪያ መጀመሪያ የተሰጠው ለእርሱ ነውና (9:31–32)፤ መገንዘብ ይጎድላል (10:2)።
- ትጋቱ እውነተኛ ነው፤ ጳውሎስ ከእነርሱ አንዱ ነው፣ በዚያው መንገድ ላይ የቆመ።
- የመንገድ ምልክት (10:4)፦ የሁሉም የሆነ የታማኝነት መከራ።
ገቢር III — ሕዝቦቹ
በሕዝቦች ውስጥ ያው እንቅስቃሴ
- ምልከታ (9:30) እና መደምደሚያ፦ ሕዝቡ ወደ ኋላ ቀረ? ጳውሎስ ከእርሱ ነው (11:1)።
- መሰናከል መውደቅ አይደለም (11:11)፦ መንገዱ ለሕዝቦች ይከፈታል፤ የበር ማጠፊያ።
- የግድ መሆን፦ መንሸራተቱ የአንድ ሕዝብ አይደለም (አሠራር፣ 3:9, 3:23)፤ ለቅርንጫፎቹ ማስጠንቀቂያ (11:17–21)።
- ታሪክ፦ ሕዝቦቹ መለኪያ ያገኛሉ – መጻሕፍትና ቤተ ክርስቲያን፤ ዓይን ወደ ትምህርትና አባልነት።
- “እስከ” (11:25–26)፦ ሁለት መንገደኞች፣ አንድ እንቅስቃሴ፣ አንዱም ሌላውን አይቀድምም።
ሁሉም በአንድ መሳት ውስጥ
- መስመሩ በአንድነት፦ የመጀመሪያው ሰው (5:12–14) → መለኪያ ለአንድ ሕዝብ (5:20; 9:31–32) → መለኪያና ሸክም ለሕዝቦች (11:11, 11:25)።
- “እስከ”፦ እስራኤል ይመለሳል፣ ማንም ሸክሙን ብቻውን አይሸከምም (11:25–26)፤ ሁሉም በአንድ መሳት ውስጥ (11:32)፤ ልዩነት የለም (10:12)።
- የመድረሻው ስም፦ መገለጥ (16:25–26) – የሰው ልጅ የት እንደቆመ ያያል፤ ስለዚህ ጳውሎስ ሁለቱንም ጫፎች ያያል።
- ለድርሰቱ ጥያቄ መልስ፤ ማዕቀፉ ይዘጋል፦ ሕይወት በየትኛውም ዕድሜ እንደ ታሪክ ይነበባል።
- አሠራሩ በሙሉ፦ መለኪያው ይተላለፋል፣ እንቅስቃሴው ይተላለፋል፤ መለኪያውና ግቡ ሲለያዩ ያበቃል፤ 11:33፤ ወደ ራእይ የሚያሻግር ድልድይ። ያለ ድምቀት።
- የከሰዓቱ ረቂቅ ዘጠኝ አንቀጾች ለዚህ አወቃቀር ምዕራፎች ግብዓት ሆነው ይከፋፈላሉ። ምዕራፍ 4 እንደ ራሱ ምዕራፍ እንደገና ይጻፋል።
- የአጻጻፍ ቅደም ተከተል፦ 4 → 5 እና 3 → 6 እና 2 → 7 እና 1።
- ሰባቱም ድርሰቶች በአንድ ሞዴል ይሠራሉ። በድረ ገጹ ላይ እያንዳንዱ ድርሰት ገቢራት (ገቢር I–III) እና ምዕራፍ 1–7 ያገኛል።
- የመክፈቻ ምሳሌው ተወስኗል፦ የሕይወት ቅስት ወጣትነት።
ቀደምት ረቂቅ፣ 27 ኦክቶበር (ግብዓት)
ጳውሎስ ወደ ሮሜ የጻፈው መልእክት ወደ ውስጥ ከመመልከቱ በፊት ወደ ኋላ ይመለከታል። በአምስተኛው ምዕራፍ ወደ ገነት ተመልሶ ሴራው የጀመረበትን ቅጽበት ይሰይማል፦ በአንድ ሰው በኩል hamartia ወደ ዓለም ገባ፣ በhamartia በኩልም ሞት (5:12)። አንባቢዎቹ ዘፍጥረትን ስለሚያውቁ ታሪኩን እንደገና አይተርከውም። ይልቁንም አንድ ሰው የተውኔትን የመጀመሪያ ገቢር ከመጨረሻው እንደሚያነብበት እንደ ቅደም ተከተል ያነበዋል። በዚህ ንባብ አዳም ከብዙዎች አንዱ ምሳሌ አይደለም፤ መላው የሰው ታሪክ ጉዞውን የሚጀምርበት ነጥብ ነው።
ከዚያም ጳውሎስ ዘፍጥረት በግልጽ የማይናገረውን አንድ እርምጃ ይጨምራል። በአዳምና በሙሴ መካከል፣ ይጽፋል፣ hamartia አስቀድሞ በዓለም ውስጥ ነበር፤ ነገር ግን የሚቆጠርበት ምንም ነገር ስላልነበረ አልተቆጠረም (5:13–14)። ከሙሴ ጋር nomos፣ ሕጉ፣ ይመጣል፤ ከሕጉም ጋር መለኪያ ይመጣል። ጳውሎስ መለኪያው ስለሚሠራው ነገር የሚያቀርበው ሙግት ትክክለኛም የማይመችም ነው፦ nomos ስሕተቱ እንዲበዛ ከጎን ገባ (5:20)። መለኪያው የተሰጠው ለግቡ ሲባል ነበር፤ የመጀመሪያው ውጤቱ ግን ከግቡ ያለውን ርቀት የሚታይና ትልቅ ማድረግ ነው።
ይህ በጳውሎስ በራሱ ሰዋስው የተገለጸ የሴራው ውስብስብነት ነው። ግብ ይሰጣል፣ ግቡን ለማስጠበቅ መለኪያ ይሠራል፣ መለኪያውም የግቡን ስፍራ መያዝ ይጀምራል። መለኪያውን ለመጠበቅ የሚደረግ እያንዳንዱ ጥረት ቅን ነው፤ እያንዳንዱ ጥረትም መሳቱን ያሳድገዋል፤ የሚጠብቀው ሰው አሁን የሚያነጣጥረው ወደ መለኪያው እንጂ ወደ ግቡ አይደለምና። እዚህ ስለ ደካማ ሰዎች የሚሰጥ የሞራል ትምህርት የለም። የመጀመሪያው ምዕራፍ አሠራር ነው፣ ከኢላማው ጎን የሚያርፍ እርማት፣ ከሁለት ሺህ ዓመት ገደማ በፊት የተጻፈ።
በሰባተኛው ምዕራፍ ያው ሴራ እንደገና ይተረካል፣ በዚህ ጊዜ ከውስጥ። ተናጋሪው “እኔ” ነው፤ “እኔ”ም ከትእዛዙ በፊት የነበረን ጊዜ ያስታውሳል፦ በአንድ ወቅት ያለ ሕግ ሕያው ነበርሁ፤ ትእዛዝ በመጣ ጊዜ ግን hamartia ሕያው ሆነ፣ እኔም ሞትሁ (7:9)። ቅደም ተከተሉ ዘፍጥረትን በየደረጃው ይከተላል፦ ያለ መለኪያ ሕይወት፣ የሚከለክል ቃል፣ በቃሉ የነቃ ምኞት፣ እና ሞት። አንባቢዎች “እኔ” ጳውሎስ፣ አዳም ወይስ እስራኤል እንደሆነ ለረጅም ጊዜ ተከራክረዋል። በዚህ መጽሐፍ መስፈርቶች ውስጥ መልሱ ቀላል ነው፦ ወደ ቋንቋ የገባና ግብ የተሰጠው የማንኛውም ሰው ስፍራ ነው።
ከዚያ ስፍራ መለኪያው መልካም ይመስላል፤ ጳውሎስም መልካም እንደሆነ አጽንቶ ይናገራል። ትእዛዙ ለሕይወት የታሰበ ነበር፤ ሞትን የሚያመጣ ሆኖ ተገኘ (7:10)፤ hamartia ትእዛዙን ወስዶ ተጠቅሞበታልና። “እኔ” መልካሙን ይፈልጋል አያደርገውምም፤ የማይፈልገውንም ያደርጋል (7:15, 7:19)። ርቀቱን ለመዝጋት የሚደረግ እያንዳንዱ ሙከራ ያሰፋዋል፣ መሳቱ ራሱን እንደሆነው፣ ከልክ ሁሉ በላይ እስኪያሳይ ድረስ (7:13)። ከዚያም ጩኸቱ ይመጣል፦ እኔ ምንኛ ጎስቋላ ሰው ነኝ፣ ከዚህ ከሞት ሥጋ ማን ነጻ ያወጣኛል (7:24)?
መታጠፊያው የሚመጣው በቀጣዩ ዓረፍተ ነገር ነው፤ የሚመጣውም ያለ ምንም አዲስ ጥረት ነው። እንግዲህ አሁን በክርስቶስ ባሉት ላይ ፍርድ የለም (8:1)። ሕጉ ሊያርመው በታሰበው ሥጋ በኩል መሥራት ስላለበት ሊያደርገው ያልቻለውን፣ ከመለካቱ ክበብ ውጭ ተደርጓል (8:3)። ይህ የሆነው “እኔ” በመጨረሻ ስለተሳካለት አይደለም፤ መለኪያውና ግቡ ሊለዩ ወደሚችሉበት ወደ ሌላ ስፍራ ተዛውሯል። ይህ በአርስጣጣሊስ ትርጉም ፔሪፔቲያ ነው፤ ከሴራው ውስጥ የሚመጣና አቅጣጫውን የሚቀይር ተገላቢጦሽ፤ መገንዘብም በቅርብ ይከተለዋል።
ከመታጠፊያው በኋላ የጳውሎስ ኀዘን ይጀምራል፤ ከእንግዲህ ስለ ራሱ አይደለም። በምዕራፍ 9 ስለ ራሱ ሕዝብ፣ ቃል ኪዳኖች፣ ሕግ መሰጠቱና ተስፋዎች ስለሆኑለት ስለ እስራኤል ታላቅ ኀዘን ይጽፋል (9:1–5)። ስለ “እኔ” የተረከውን ሴራ አሁን በአንድ ሕዝብ ታሪክ ውስጥ ያየዋል። እስራኤል የጽድቅን ሕግ ተከተለ፣ አልደረሰበትምም፤ ግቡ በሥራ ሊያስጠብቁት የሚቻል መስሎ ተከትሎታልና (9:31–32)። የጳውሎስ የራሱ አገላለጽ ትክክለኛ ነው፦ ለእግዚአብሔር ቅንዓት አላቸው፣ ነገር ግን በመገንዘብ፣ በepignōsis፣ አይደለም (10:2)።
በቀጣዩ ምዕራፍ ጳውሎስ ግቡን ይሰይማል። የሕጉ telos፣ ግቡም ፍጻሜውም፣ ክርስቶስ ነው (10:4)። መለኪያው ሁልጊዜ ከራሱ ባሻገር ያመለክት ነበር፤ በታማኝነት የያዘው ሕዝብም ያመለከተው ግብ ሲያልፈው ተመለከተ። እዚህ ጳውሎስ የዚህ መጽሐፍ መስፈርቶች የሚጠይቁትን ጥያቄ ይጠይቃል፣ እግዚአብሔር ሕዝቡን ጥሏልን፤ ወዲያውም ይመልሳል፦ አይደለም፤ እኔ ራሴ እስራኤላዊ ነኝና (11:1)። ጳውሎስ ሃይማኖቱን አልቀየረም፤ የሚተርከው ታሪክ ከሆነው ሕዝብ እንደ አንዱ ሆኖ ይናገራል።
ከዚያም ሴራው ወደ ውጭ ይዞራል። የእስራኤል መሰናከል፣ ጳውሎስ ይጽፋል፣ መውደቅ አይደለም፦ በስሕተቱ በኩል መንገዱ ለአሕዛብ ይከፈታል (11:11)። የአሕዛብ ሙላት እስኪገባ ድረስ በእስራኤል ከፊል ላይ ድንዛዜ መጥቷል፤ በዚህም መንገድ እስራኤል ሁሉ ወደ ስፍራው ይመለሳል (11:25–26)። የሙግቱ የመጨረሻ ዓረፍተ ነገር ሁሉንም ያቅፋል፦ ሁሉም ከእርሱ እንዲወጡ ሁሉም በአንድ መሳት ውስጥ በአንድነት ተዘግተዋል (11:32)። የጳውሎስ ዓይን ከገነት ወደ ታሪክ ፍጻሜ ተሻግሯል፤ እዚያም በታሪክ ቋንቋ የሚያየውን ራእይ በምስሎች ያሳያል።
የሥራ ግብዓት፦ The Same Passage (Romans 7) · The Same Fall (Romans 9–11) · የሰባተኛው ድርሰት አወቃቀር
- የጥቅሶቹ ቁጥሮች መፈተሻ ነጥቦች ናቸው፦ እያንዳንዱ ዓረፍተ ነገር የክፍሉን እንቅስቃሴ ይገልጻል፤ በተጠቀሰው ጥቅስም ሊረጋገጥ ይችላል። የጳውሎስ ቃላት የተተረጎሙት በእንቅስቃሴው ውስጥ በሚሠሩት ሥራ ነው፦ nomos እንደ መመዘኛ ወይም መለኪያ፤ የ7:24 ጩኸት አካላዊ ሞት ሳይሆን ሊደርስበት የሚጣጣረውን ነገር የሚያደክም የአኗኗር መንገድ፤ en Christō (“በተቀባው ውስጥ”) በታሪኩ ውስጥ እንዳለ ስፍራ፤ epignōsis (10:2) እንደ መገንዘብ፤ telos (10:4) እንደ ዓላማና ፍጻሜ።
- ሮሜ 5:12–14; 5:20 (5:20 ከESV ጋር ተነጻጽሯል)። — 5:12–14 ማረጋገጥ ያስፈልጋል
- ሮሜ 7:7–10; 7:13; 7:18–19; 7:24። — ማረጋገጥ ያስፈልጋል
- ሮሜ 8:1; 8:3 (8:3 ከESV ጋር ተነጻጽሯል)። — 8:1 ማረጋገጥ ያስፈልጋል
- ሮሜ 9:1–5; 9:31–32; 10:2; 10:4። — ማረጋገጥ ያስፈልጋል
- ሮሜ 3:9; 3:23; 9:30; 11:1; 11:11; 11:17–21; 11:25–26; 11:32; 11:33። — ማረጋገጥ ያስፈልጋል
- የመልእክቱ ዘመን፣ በ57 ዓ.ም. ገደማ። — ማረጋገጥ ያስፈልጋል
- የግንኙነትና የሕግጋት ቅደም ተከተል፦ ዘጸአት 20:2 ከትእዛዛቱ በፊት ይመጣል፤ ሕግጋትን መጠበቅ መግቢያን ማትረፍ ሳይሆን ቀድሞ ባለ ትስስር ውስጥ መቆየት ስለመሆኑ፣ E. P. Sanders, Paul and Palestinian Judaism (1977), “covenantal nomism” ይመልከቱ። — ማረጋገጥ ያስፈልጋል
- ሮሜ 16:25–26፦ መልእክቱ የሚደመደመው ለረጅም ዘመናት ተሰውሮ የነበረውና አሁን ለሕዝቦች ሁሉ በተገለጠው ነገር መገለጥ (apokalypsis) ነው። — ማረጋገጥ ያስፈልጋል
- ሯጩ ጳውሎስ ለራሱ የሚጠቀምበት ምስል ነው (1ቆሮ 9:24–26; ፊል 3:14, kata skopon፣ ወደ ኢላማው)፤ በሮሜ ደግሞ መለኪያውን ለተከተለና ላልደረሰበት ለእስራኤል ይጠቀምበታል (9:16; 9:30–32)። በ7:8 የዓረፍተ ነገሩ ባለቤት hamartia ነው፦ መሳቱ በትእዛዙ በኩል አጋጣሚውን ያዘ፤ ትእዛዙ ራሱ ቅዱስ ነው (7:12)። — ማረጋገጥ ያስፈልጋል