ራእይ
ታሪኩ እንዴት ያበቃል?
ራእይ የሴራውን ፍጻሜ በምስሎች ይተርካል። አንዲት ከተማ በምትክ ነገር ትበለጽጋለች፤ ግቡ ላይ ከመድረስ ይልቅ ግቡን በማስጠበቅ፤ ዓለምም ሁሉ ከእርሷ ጋር ይነግዳል። ውድቀቱ ከውስጥ ይመጣል፦ ሥርዓቱ ሊጠብቀው የተገነባለትን ነገር ከእንግዲህ መቆም እስኪያቅተው ድረስ ይበላል። ያው ውድቀት የበላቸውን ነጻ ያወጣል። ሮሜ 9–11 ፍጻሜውን እንደ ታሪክ ተረከ፤ ራእይ ደግሞ አሠራሩን በምስል ያሳያል፤ የትኛውም ሕዝብ ወይም ቡድን ተወቃሽ ሆኖ አይቀርም።
ገቢር I — ጥያቄው
1. ፈተናው
ሮቢን በአንደኛ ክፍል ፈተና ትክክለኛ መልሶች እንዳሉትና በቃል ሊጠኑ እንደሚችሉ ተማሩ። ፈተናው የተሠራው የሚያውቁትን ለማሳየት ነበር፤ ብዙም ሳይቆይ ግን ትምህርቱን ሳይሆን ፈተናውን ማጥናት ጀመሩ፤ ቀጥሎ ወዴት መሄድ እንደሚችሉ የሚወስነው ፈተናው ነበርና። በክፍሉ በሙሉ ላይ ያው ሆነ፤ መምህራኑም አውቀውታል፤ ነገር ግን የእነርሱም ሥራ በክፍሉ ውጤት ይለካ ነበር። እንዲህ እንዲሆን ማንም አልወሰነም፤ ማንም አላጭበረበረም፦ ሁሉም በማስተዋል የሚሸለመውን አደረገ። ከሁሉም በላይ ትምህርት ቤት ለሮቢን ያስተማራቸው ሰው የሚኖረው ወደ መለኪያው እንደሆነ ነው።
የሥራ ሕይወትም እንዲሁ ቀጠለ። የሮቢን ሙያ የተገነባው በኢላማዎች፣ በግምገማዎችና በጉርሻዎች ላይ ነበር፤ እያንዳንዱ ዓመትም ሥራቸው ወደ ቁጥሮች በሚለወጥበት የአፈጻጸም ግምገማ ያበቃ ነበር፤ ቀስ በቀስም በቁጥሮቹ ላይ የሚታየውን ማድረግ ጀመሩ። ስለ ራሳቸው ያላቸው ምስልም ከእነርሱ ተገነባ፦ ምን እንደሆኑ ያውቁ ነበር፤ እንዴት እንደተገመገሙ ያውቁ ነበርና። እንደተሳካላቸው ሲነገራቸው ደስታ ሳይሆን እፎይታ ተሰማቸው፤ ቀጣዩ ግምገማ አስቀድሞ እየመጣ ነበርና። መለኪያው ከእንግዲህ መሣሪያ ሳይሆን የቆሙበት መሬት ነበር።
ያው መሬት መላውን ማኅበረሰብ ይሸከማል። የትምህርት ቤቶች ደረጃዎች፣ የብድር ደረጃዎች፣ ጠቅላላ የአገር ውስጥ ምርትና በዓለም አቀፍ የደረጃ ሰንጠረዦች ላይ ያሉ ቦታዎች ገንዘብና ትኩረት ወዴት እንደሚመሩ ይወስናሉ፤ እያንዳንዳቸውም የተሠሩት ከራሳቸው ውጭ ስላለ ነገር እንዲናገሩ ነው። አንድ መለኪያ መከተል እንደጀመረ፣ የሮቢን ፈተና ስለሚያውቁት መናገር እንዳቆመ ሁሉ፣ የተሠራለትን ነገር መናገር ያቆማል፤ ሁሉም ነገር ግን አስቀድሞ በእርሱ ላይ ተገንብቷል። ስለዚህ ሥርዓቱ መለኪያውን መተው አይችልም፤ ይልቁንም ይበልጥ በቅርበት ሊጠብቀው ይገደዳል። ሁሉንም ይሸከማል፣ ከእንግዲህ መሸከም እስኪያቅተው ድረስ።
ዮሐንስ ራእይን የጻፈው ፍጥሞ በምትባል ደሴት ነው፤ እዚያ የሆነውም ስለ እግዚአብሔር ቃል እንደሆነ ይናገራል (1:9)። በትውፊት መሠረት ወደዚያ ተግዞ ነበር፤ ከዘመኑ ሥርዓት ማዕከል፣ ምስሎቿ፣ ሳንቲሞቿና መንገዶቿ የታወቀውን ዓለም ሁሉ ካዳረሱት ከሮም ግዛት ርቆ። ራሱን የአንባቢዎቹ ወንድምና በመከራው ተካፋይ ብሎ ይጠራል፤ ማለትም የሚጽፈው ከደኅንነት ሳይሆን ከመከራ መካከል ነው። ዮሐንስ ከእንግዲህ በሥርዓቱ ውስጥ አልነበረም፤ ሊያየው የቻለውም ለዚህ ነው። ራእይ የተጻፈው ሥርዓቱ ገፍቶ ካደረሰው ዳርቻ ነው።
ስለዚህ የዚህ ድርሰት ጥያቄ ቀላል ነው። መሳቱ ሁሉንም በሚሸከምበት ሥርዓት ላይ ምን ይሆናል፤ ያሳደጋቸው እንደ ሮቢን ያሉ ሰዎችስ ምን ይሆናሉ? ራእይ በሁለት ከተሞች ይመልሰዋል፦ በምትወድቀውና ከሰማይ በምትወርደው (18:2; 21:2)። መልሱ በእምነት ብቻ መቀበል አያስፈልገውም፤ ሊፈተን ይችላልና፦ እንቅስቃሴው በዘፍጥረትና በሮሜ እንዳለው ያው ከሆነ ምን መምሰል እንዳለበት አስቀድሞ ሊነገር ይችላል። ቀጣዩ ምዕራፍ እነዚህን መስፈርቶች ይጽፋል፤ ንባቡን የሚያፈርሰው ምን እንደሆነም ይሰይማል።
2. ያ የቀድሞው እባብ
በራእይ መጀመሪያ በሰባት ማኅተሞች የታተመ መጽሐፍ አለ፤ በሰማይም በምድርም ሊከፍተው የሚችል ማንም የለም፤ ዮሐንስም ያለቅሳል (5:1–4)። መጽሐፉ የሚመጣውን ይዟል፤ በዚህ ንባብም ከሰዎች የታተመባቸው የራሳቸው ታሪክ ነው። የመጽሐፉ ስም እንደሚከፈት ቃል ይገባል፦ apokalypsis ማለት መገለጥ ነው፣ ተሰውሮ የነበረው መታየት (1:1)። መከፈቱ የሚመጣው በጽንሰ ሐሳቦች ሳይሆን በምስሎች ነው፦ ኃይል ከባሕር ይወጣል፣ ምስል መናገር ይጀምራል፣ ምልክት በእጅና በግንባር ላይ ይታተማል (13:1, 13:15–16)። የሮሜ ቃላት ወደ እንቅስቃሴ መተርጎም ነበረባቸው፤ የራእይ ምስሎች ግን ይበልጥ በቀጥታ ይናገራሉ፤ ቀጣዮቹ ምዕራፎችም አንድ በአንድ ከዕለት ሕይወት ጎን ይከፍቷቸዋል።
መደበቁ የጀመረው በገነት ነው። ሰው ኮቴውን ሰማ፣ በዛፎች መካከል ተደበቀ፣ የት እንዳለም ተጠየቀ (ዘፍ 3:8–9)። ራእይ ከመደበቁ በፊት የነበረውን ድምፅ ይሰይማል፦ ታላቁ ዘንዶ፣ ዓለሙን ሁሉ የሚያስተው፣ ዲያብሎስና ሰይጣን የሚባለው የቀድሞው እባብ (12:9)። በገነት በእውነት ተብሏልን ብሎ የጠየቀው ያው ምስል ነው፤ ጥያቄውም በቃልና በዓለም መካከል ክፍተት ከፈተ። ከዚያን ጊዜ ጀምሮ ሰው ዓለምንና ራሱን ከትንሽ ርቀት ይመለከታል፤ በዚያ ክፍተት ውስጥም ቀጣዮቹ ምዕራፎች እንደ ኃይል፣ ምስልና ከተማ የሚያሳዩት ሁሉ ያድጋል።
በሙሴ መጽሐፍ ሰው ከትስስሩ ተነሥቶ እንዲሠራና እንዲመለከት የትስስሩ ቃላት በእጅና በግንባር ላይ ታስረው ነበር (ዘዳ 6:8)። የሮቢን ግንባር አሁን ወደ ሌላ ይመለከታል፦ ጠዋት በስልኩ ላይ ያሉትን ቁጥሮች፣ በሥራ ኢላማዎቹን፣ ማታ ሰዓቱ የሚቆጥራቸውን የእንቅልፍ ነጥቦች። ማንም አላስገደዳቸውም፤ ዓይናቸው መቼ እንደዞረም አያስታውሱም። ራእይ ዓለሙን ሁሉ ያንኑ ይጠይቃል፦ በሰው ግንባር ላይ ያለው ምንድን ነው፣ ከዚያስ ከማን ጋር ይተሳሰራል? በመጽሐፉ መጀመሪያ በግንባር ላይ ምልክት ይታተማል፤ በመጨረሻም እዚያው ስም ይጻፋል (13:16; 22:4)፤ ታሪኩም በሙሉ በመካከላቸው ይገባል።
ምልክቱን የሚሰጠው ኃይል ከባሕር ይወጣል (13:1)። በመጽሐፍ ቅዱስ ታሪኮች ባሕር ዓለም በፍጥረት ጊዜ የተለየችበትና ታቹ የማይታይ ጥልቅ ነው (ዘፍ 1:2, 1:9)። ከፍጥሞ ሲታይ የሮም ኃይል አገረ ገዢዎችን፣ ወታደሮችንና ነጋዴዎችን በሚያመጡ መርከቦች በባሕር በኩል መጣ፤ ምንጩም ከአድማስ ባሻገር ከዓይን የተሰወረ ነበር። እባቡ አይገዛም ማንንም አያስገድድምም፤ ያስታል፦ መለኪያውን ትስስር አስመስሎ ያሳያል፤ ሰዎችም ሁለቱ አንድ ነገር እንደሆኑ እንዲያምኑ ያደርጋል። ለዚህም ነው በመጨረሻ ድምፁን ማሰር የሚበቃው፤ በአዲሱ ዓለምም ከእንግዲህ ባሕር የለም (20:2–3; 21:1)።
ምስሎቹ ከመነበባቸው በፊት ንባቡ የሚጸናባቸው መስፈርቶች ይጻፋሉ። ራእይ እንደ ዘፍጥረትና እንደ ሮሜ ያንኑ እንቅስቃሴ የሚያሳይ ከሆነ፣ በመለኪያው ላይ የተገነባ ሥርዓት በራሱ ዝንባሌ ከውስጥ ይወድቃል፤ ውድቀቱ ሥርዓቱ የበላቸውን ነጻ ያወጣል፤ ነጻነቱ ማትረፍ አያስፈልገውም፤ ማንም ውጭ አይቀርም። ሥርዓቱ በውጭ ጠላት ከፈረሰ ንባቡ ይወድቃል፤ ያኔ በሁለት ኃይሎች መካከል የሚደረግ ጦርነት ይሆናልና። ነጻነቱ ማትረፍ የግድ ከሆነ ወይም በመጨረሻ አንድ ሕዝብ ወይም ቡድን በደለኛ ሆኖ ከቀረም ይወድቃል፤ ያኔ መለኪያውና በተመረጡትና በሌሎች መካከል ያለው ልዩነት ይመለሳሉና። ቀጣዮቹ ምዕራፎች እነዚህን መስፈርቶች አንድ በአንድ ይፈትናሉ።
ገቢር II — ውድቀቱ
3. ምስሉና ምልክቱ
ሮቢን ሥራ ለማግኘት ዲግሪ፣ የቤት ብድር ለማግኘት የብድር ደረጃ፣ ሥራቸው እንዲታይ ደግሞ ተከታዮች አስፈለጓቸው። ዲግሪ ስለ ክህሎት፣ የብድር ደረጃ ስለ ታማኝነት፣ የተከታዮች ቁጥር ደግሞ ማን እንደሚያዳምጥ ይናገራል፤ እያንዳንዳቸው ግን ምልክት ናቸው እንጂ ነገሩ ራሱ አይደሉም። ያለ ምልክቶቹ በሮቹ ዝግ ሆነው ቀሩ፤ ስለዚህ ሮቢን ምልክቶቹ ለሚወክሏቸው ነገሮች በሚያደርጉት ያው ጥንቃቄ፣ በመጨረሻም በበለጠ ጥንቃቄ፣ መሰብሰብ ጀመሩ። ስለ አንድ ነገር እንዲናገር የታሰበ ምልክት የመግቢያ መስፈርት ሆነ። ራእይ ያንኑ እንቅስቃሴ በዓለም ሁሉ መጠን ያያል፤ በሦስት ምስሎችም ያሳየዋል።
የመጀመሪያው ምስል ራሱ የማይሠራ ነገር ግን ኃይሉን ለሌሎች የሚሰጥ የቀድሞው እባብ ነው (12:9)። ሁለተኛው ምስል ከባሕር የሚወጣውና ከእባቡ ኃይሉን፣ ዙፋኑንና ታላቅ ሥልጣንን የሚቀበለው ኃይል ነው (13:1–2)። ሰዎች ይህን ኃይል ያደንቃሉ፤ ማን ይመስለዋል፣ ማንስ ሊዋጋው ይችላል ብለው ይጠይቃሉ (13:4)። ጥያቄው የንጽጽር ጥያቄ ነው፦ ኃይሉ ልዩ የሆነው ሌላ ምንም ነገር ወደ ደረጃው ስለማይደርስ ነው። ትስስሩ በውስጡ የሚኖረውን ከሌሎች ጋር ሲነጻጸር ልዩ አደረገው፤ እዚህ ደግሞ ልዩነቱ ከሌሎች በላይ የሆነ ኃይል ሆኗል።
ታሪክ ይህ ኃይል በዓመተ ምሕረት ዘመናት ውስጥ ምን እንደለበሰ ያሳያል። ባይዛንቲየም ራሷን አዲሲቱ እስራኤል፣ ፈረንሳይ የቤተ ክርስቲያን የበኩር ልጅ፣ ሩሲያ ደግሞ ሦስተኛዋ ሮም ብላ ጠራች፤ እንግሊዝ፣ ኔዘርላንድስና ዩናይትድ ስቴትስም እያንዳንዳቸው ራሳቸውን እንደ ተመረጠ ሕዝብ አዩ። ትናንሽ ብሔሮችም ለእነርሱ ገና ስለሚነጋ ቀን ዘመሩ፤ ፊንላንድም ከእነርሱ መካከል ናት። እያንዳንዳቸው እስራኤል ተሸክሞት የነበረውን ያንኑ ካባ ለበሱ፤ እያንዳንዳቸውም ልዩነታቸውን ከሌሎች ብሔሮች ጋር ለኩ፦ በድንበሮች፣ በሠራዊቶችና በታሪክ መጻሕፍት። ኃይሉ በበለጠ ቁጥር ካባውን ይበልጥ በክብደት ለበሰ፤ በሌሎች ብሔሮች ውስጥም አንድ ያነሰ ነገርን ይበልጥ በእርግጠኝነት አየ።
ሦስተኛው ምስል ከምድር ይወጣል፤ የትስስሩና የነጻነቱ ምስል የሆነውን በግ ይመስላል፤ ነገር ግን እንደ እባቡ ይናገራል (13:11–12)። ሰዎች ኃይሉን ማድነቅ እንዲጀምሩ ታላላቅ ምልክቶችን ያደርጋል፤ ለእርሱም ምስል እንዲቆም ያዝዛል (13:13–14)። ምስሉ የኃይሉ ትርኢት ነው፦ ሰንደቅ ዓላማው፣ ሰልፉ፣ ንግግሩ፣ ሥነ ሥርዓቱና የብሔሩን ስኬት የሚናገረው ስታቲስቲክስ። በትርኢቱ ውስጥ ምትኩ ግብ መምሰል ይጀምራል፦ ልዩነት ትስስር ይመስላል፤ ሰዎችም ትስስሩን እያገለገሉ እንደሆነ እያመኑ መለኪያውን ያመልካሉ። ምስሉ መናገር ይጀምራል፤ ለእርሱ የማይሰግድም ስፍራውን ያጣል፦ በዮሐንስ ዘመን ሕይወቱን፣ በእኛ ዘመን ሥራውን፣ ስሙን ወይም ድምፁን (13:15)።
በመጨረሻም ሁሉም፣ ታናናሾችና ታላላቆች፣ ባለጠጎችና ድሆች፣ በእጃቸው ወይም በግንባራቸው ላይ ምልክት ይሰጣቸዋል፤ የትስስሩ ቃላት ታስረውባቸው በነበሩት በዚያው ስፍራዎች፦ እጅ አሁን ለኃይሉ ይሠራል፣ ግንባርም ለኃይሉ ይመለከታል (13:16; ዘዳ 6:8)። ያለ ምልክቱ ማንም ሊገዛ ወይም ሊሸጥ አይችልም (13:17)። ምልክቱ ከሮቢን ዲግሪና የብድር ደረጃ ጋር ያው እንቅስቃሴ ነው፤ አሁን በዓለም ሁሉ መጠን፦ የመግቢያ መስፈርት የሆነ የአባልነት መለኪያ። እያንዳንዳቸው ራሳቸውን ልዩ አድርገው ያዩ ብሔሮች በአንድ ሥርዓት ውስጥ ያንኑ ምልክት ተሸክመው ይገኛሉ። ከዚያ ሥርዓት ስሟ ባቢሎን የሆነ ከተማ ታድጋለች።
4. ባቢሎን
ጠዋት ስልኩ በሄልሲንኪ፣ በካይሮ፣ በሌጎስ፣ በሳኦ ፓውሎ፣ በኒው ዮርክና በሻንጋይ ያንኑ ቀን ያሳያል። ያው የክፍያ ካርድ በሁሉም ይሠራል፤ ያው ጭነት በያው ኮንቴነሮች ይጓዛል፤ ያው ቁጥሮችም እያንዳንዳቸው እንዴት እንደሆኑ ይናገራሉ። ይህን እንደ አንድ ሙሉ ነገር ለመገንባት ማንም አልወሰነም፤ ብሔሮች ራሳቸውን እርስ በርስ ከመለካታቸው አደገ፤ አሁንም እያንዳንዱ ሕዝብ በውስጡ ይኖራል። ራእይ ያንኑ ከተማ አይቶ የቆየ ስም ይሰጣታል፣ ባቢሎን፦ በኃይል ጀርባ ላይ የተቀመጠች ንግሥት (17:3)። ነጋዴዎቿ የምድር ታላላቆች ናቸው፤ በእርሷም በኩል ሕዝቦች ሁሉ ተስተዋል (18:23)።
ከተማዋ ስለ ራሷ ትናገራለች፦ እንደ ንግሥት ተቀምጫለሁ፣ መበለት አይደለሁም፣ ኀዘንንም ከቶ አላይም (18:7)። ውድቀቱ ሊታሰብ እስከማይችል ድረስ የገዘፈ ሥርዓት ድምፅ ነው፤ ለመውደቅ እጅግ ትልቅ እንደሆነ ባንክ። ራእይ ጭነቷን ይዘረዝራል፦ ወርቅ፣ ብር፣ ዕንቁ፣ ሐር፣ ቀይ ሐምራዊ ልብስ፣ የዝሆን ጥርስ፣ ቀረፋ፣ የወይን ጠጅ፣ ዘይት፣ ስንዴ፣ ከብት፣ ፈረሶችና ሰረገሎች (18:12–13)። ዝርዝሩ ከአንዱ ሸቀጥ ወደ ሌላው ይሄዳል፤ በመጨረሻም የሰው ልጆች፣ ሥጋቸውና ነፍሳቸው ይመጣሉ። ማንም ሆን ብሎ ወደ ዝርዝሩ አልጨመራቸውም፤ እንደ ሌላው ሁሉ በዚያው መንገድ እዚያ ደረሱ።
ትስስር ከማንኛውም ደንብ በፊት ያለ ግንኙነት ነው፤ ጋብቻ የቤት ሥራ ከመከፋፈሉ በፊት እንደሚኖር። ባልና ሚስት ማን የበለጠ እንደሠራ ሒሳብ መያዝ ሲጀምሩ መለኪያው የግንኙነቱን ስፍራ ይይዛል፤ የሚቀረውም ልውውጥ ነው። ለነቢያት አለመታመን ማለት በትክክል ይህ ነበር፦ የትስስሩን ስፍራ ሰዎች ትኩር ብለው መመልከትና ማምለክ የሚጀምሩት መለኪያ ይይዘዋል፤ ራእይም ያንኑ አለመታመን ከንግድ ጋር ያያይዘዋል (18:3)። ባቢሎን ከግንኙነቱ ከልውውጥ በቀር ምንም ያልቀረባትና ሁሉም ነገር ዋጋ ያለውባት ከተማ ናት። ለዚህም ነው የሰው ልጆች በጭነቱ ዝርዝር ግርጌ የሚገኙት፤ የሮቢን ዋጋም ሌላ ሰው የሚወስነው ቁጥር የሆነው።
ዘንበል ብሎ የሚያድግ ዛፍ ለረጅም ጊዜ ሊያድግ ይችላል፤ እያንዳንዱ አዲስ ሜትር ግን ግንዱ በራሱ ሸክም እስኪሰበር ድረስ በዚያው ጎን ላይ ክብደት ይጨምራል። በተሳሳተ አቅጣጫ የሚደረግ እድገት ለዘላለም ሊቀጥል አይችልም፤ እድገቱ ራሱ ዝንባሌውን ያጠልቃልና። ባቢሎንን የሚያፈርሳት የውጭ ጠላት ሳይሆን የምትጋልብበት ኃይል ነው፦ በከተማዋ ላይ ተነሥቶ ያቃጥላታል (17:16)፤ ዮሐንስ ፍርዱ ከእግዚአብሔር እንደሚመጣ ይናገራል (18:8; 17:17)፤ ነገር ግን ለሰማዩ ፈረሰኛ የሚሰጠው ብቸኛ መሣሪያ ከአፉ የሚወጣውን ሰይፍ፣ ቃሉን ነው (19:15, 19:21)። ልውውጥ የትስስሩን ስፍራ የያዘበት ሥርዓት በመጨረሻ የሚሸከመውን ይበላል፦ የሰዎችን ጉልበት፣ ምድርንና መተማመንን። ያው በሮቢን ላይ ይደርሳል፤ ቀን መቁጠሪያው ሞልቶ እያለ ሰውነታቸው አንድ ጠዋት መታዘዝ ያቆማል፦ ዝንባሌው ራሱን ይሰብራል።
ከተማዋ ስትወድቅ በእርሷ የኖሩት በሩቅ ቆመው ይመለከቷታል (18:9–10)። ነገሥታት፣ ነጋዴዎችና መርከበኞች ከተማዋ ዓለማቸው ሁሉ ነበረችና በአንዲት ሰዓት ሁሉም ነገር በመጥፋቱ ያለቅሳሉ (18:17–19)። ለመጀመሪያ ጊዜ ከተማዋን በሙሉ፣ ከውጭዋ ሆነው ያዩአታል፤ ቢሆንም አሁንም ከመለኪያው ወገን ሆነው ያለቅሱላታል። የወደቀችው ከተማዋ ናት እንጂ እነርሱ አይደሉም፤ መለኪያው ጠፍቷል፤ ትኩር ብለው ሲመለከቱት የነበሩ ሰዎች ግን አሁንም ቆመዋል። ቢሆንም ለቅሶአቸው እውነተኛ ነው፤ ውድ አድርገው ለመቁጠር የተማሩት ሁሉ በከተማዋ ውስጥ ነበርና።
5. ከከተማዋ ውጡ
በዚያው ምዕራፍ፣ ነገሥታቱ ማልቀስ ከመጀመራቸው በፊት፣ ሌላ ድምፅ ይሰማል። ለከተማዋ ሳይሆን በውስጧ ለሚኖሩት ይናገራል፦ በመሳቷም ሆነ በዕጣ ፈንታዋ እንዳትካፈሉ ከእርሷ ውጡ (18:4)። ጥሪው ማንም ከተማዋን እንዲዋጋ ወይም ከጎኗ አዲስ ከተማ እንዲገነባ አያዝዝም። የሚጠይቀው ከአንድ ስፍራ ወደ ሌላ፣ ከውስጥ ወደ ውጭ፣ መሻገርን ብቻ ነው፤ ሰው ሁሉም በያው ቁጥሮች ከሚለካበት ክፍል እንደሚወጣ። ጥሪው ከውድቀቱ ጋር በአንድ ጊዜ ይመጣል፤ በከተማዋ ውስጥ የሚኖሩትንም ሁሉ ይመለከታል።
አንድ ፋብሪካ ሲዘጋ፣ ያው ቀን ለአንዱ ሰው የሥራ አጥነት መጀመሪያ፣ ለሌላው ደግሞ ለረጅም ጊዜ ሲያደክመው ከነበረ ሥራ ነጻ የሚወጣበት ነው፤ ሁለቱም በዚያው በር ፊት ቢቆሙም። ራእይ የከተማዋን ውድቀት በዚያው ምዕራፍ ከሁለቱም ወገን ያሳያል፦ በሩቅ የቆሙት ያለቅሳሉ፣ የተጠሩት ደግሞ ይወጣሉ (18:4, 18:9–19)። ክስተቱ ያው ነው፤ ነገር ግን ከሁለቱ የትኛው መስሎ እንደሚታይ የሚወስነው የሚመለከቱበት ስፍራ ነው። ነገሥታቱና ነጋዴዎቹ ከመለኪያው ወገን ይመለከታሉ፤ ለእነርሱም ውድቀቱ ኪሳራ ነው። የተጠራው ከሰውየው ወገን ይመለከታል፤ ለእርሱም ያው ውድቀት በር ነው።
ሮቢን ያንኑ በራሳቸው ሕይወት ውስጥ ያልፉበታል። በመኪና ማቆሚያው ከነበረው ጠዋት በኋላ ባሉት ሳምንታት ሰውነታቸው መታዘዝ ያቆማል፤ መጀመሪያም እንደ ጥፋት ያዩታል፦ ሙያቸው፣ ስማቸውና ስለ ራሳቸው ያላቸው ምስል በአንዲት ሰዓት ይፈርሳሉ፤ ትናንት ሞልቶ የነበረው ቀን መቁጠሪያም ባዶ ነው። በኋላ ብቻ ውድቀቱ ራሳቸው ሊያደርጉት ያልቻሉትን ነገር እንዳደረገ ያስተውላሉ፦ የትኛውም ጥረት ያላስቆመውን እንቅስቃሴ አስቆመ። ለመውጣት መወሰን አላስፈለጋቸውም፤ ውድቀቱ ተሸክሞ አወጣቸው። መለኪያው ያሳየውን ሁሉ የወሰደባቸው ያው ውድቀት ከመለኪያው ነጻ አወጣቸው።
ጥሪው መስፈርትም የጊዜ ገደብም የለውም። የተሻለ አፈጻጸም፣ አዲስ መለኪያ ወይም የሚወጣው መውጣት እንደሚገባው ማስረጃ አይጠይቅም። ከተማዋ ከጠየቀችው ሁሉ የሚለየውም በትክክል በዚህ ነው፦ በከተማዋ ውስጥ እያንዳንዱ በር ዋጋ ነበረው፤ እያንዳንዱ መግቢያም ምልክቱን ይጠይቅ ነበር፤ መውጫው ግን ምንም አያስከፍልም። ሥርዓቱ የበላቸው ለመውጣት ጉልበት አያስፈልጋቸውም፤ ይዟቸው የነበረው መያዣ ከተማዋ ስትወድቅ በራሱ ይላቀቃልና። ነጻነቱ በእነርሱ ላይ የሚፈጸመው ከተማዋ መያዣዋን በምታጣበት በዚያው እንቅስቃሴ ነው።
ከተማዋ ስትወድቅ የሚወድቀው ምትኩ ነው፣ የትስስሩን ስፍራ የያዘው መለኪያ። ሰዎቹ ከእርሱ ጋር አይወድቁም፤ መለኪያው ስፍራውን የያዘበት ትስስርም አይወድቅም፤ ከመለኪያው በፊት ነበሩና። ምትኩ ሲጠፋ ሸፍኖት የነበረው ይታያል፦ ከማንኛውም ደንብ በፊት የነበረው ግንኙነት። በጋብቻ ውስጥ ያው ቅጽበት የሚመጣው ሒሳብ መያዙ ሲቆምና ባልና ሚስት እንደገና እርስ በርስ ሲተያዩ ነው። ስለዚህ ጥፋትና ነጻነት አንድ ክስተት ናቸው፦ ምትኩ ይወድቃል፣ ያፈናቀለውም ይመለሳል።
ገቢር III — ከተማዋ
6. በግንባር ላይ ያለው ስም
ባቢሎንም በግንባሯ ላይ ምልክት አላት፤ እርሱ ግን ስም ነው፦ ምሥጢር፣ ታላቂቱ ባቢሎን (17:5)። ሁሉንም ምልክት ያደረገው ሥርዓት ራሱ በሚሰውር ቃል ምልክት ተደርጎበታል፤ በውስጡ ያለ ማንም በእርግጥ ምን እንደሆነ መናገር አይችልም። ሮቢን የራሳቸውን የብድር ደረጃ ያውቁ ነበር፤ እንዴት እንደተሠራ ግን አያውቁም፤ የጠየቋቸውም ማንም አያውቁም። መለኪያው ሁሉንም ያያል፤ ራሱ ግን ሊነበብ አይችልም፤ ለዚህም ነው ኃይሉን ከውስጥ ማየት የማይቻለው። ከተማዋ እስከቆመችና ሁሉም በራሷ ቁጥሮች እስከሚመለከቷት ድረስ ምሥጢሩ ምሥጢር ሆኖ ይቀራል።
ከተማዋ ከወደቀች በኋላ ራእይ ወደ መጀመሪያው ይመለሳል፣ መሳቱ ወደ ጀመረበት በገነት ወዳለው ድምፅ። የቀድሞው እባብ ከእንግዲህ ሕዝቦችን እንዳያስት ይታሰራል (20:2–3)፤ ነገር ግን እንደገና ይፈታል (20:7–10)፤ ይህ ለምን እንደሚሆንም ለዚህ መጽሐፍ ክፍት ጥያቄ ሆኖ ይቀራል። በአዲስ ኃይል መገልበጥ አያስፈልገውም፤ ኃይሉ ከመጀመሪያውም በድምፁ ውስጥ ነበርና፤ ስለዚህ ድምፁን ዝም ማሰኘት ይበቃል። ድምፁ ዝም ሲል መለኪያው እንደገና መለኪያ ብቻ ይሆናል፤ ስለ አንድ ነገር የሚናገር ነገር ግን ነገሩ ራሱ ያልሆነ ውጤት፣ ቁጥር ወይም ዋጋ። ሰዎች ከኢላማው ጎን እንዲያነጣጥሩ ያደረጋቸው ድምፅ ከእንግዲህ ሳይናገር ሲቀር የመሳቱ ምንጭ ይወገዳል።
በመጨረሻ በሰዎች ግንባር ላይ ስም አለ፤ የኃይሉ ምልክት በነበረበት በዚያው ስፍራ (22:4; 13:16)። ምልክቱ ሰው የየትኛው ሥርዓት እንደሆነና ምን ሊገዛና ሊሸጥ እንደሚችል ይናገር ነበር፤ ስሙ ደግሞ ከማን ጋር እንደተሳሰረ ይናገራል። ልዩነቱ በደንበኛ ቁጥርና አንድ ሰው ስለሚያውቅህ በስምህ በመጥራቱ መካከል እንዳለው ያው ነው። መለኪያውን ሲመለከትና ራሱን በእርሱ ሲለካ የነበረው ግንባር አሁን ከትስስሩ ተነሥቶ ይመለከታል። የትስስሩ ቃላት የሙሴ መጽሐፍ ወዳሰራቸው ስፍራ ተመልሰዋል (ዘዳ 6:8)።
በዚያው ጥቅስ ሰዎች ፊቱን ያያሉ (22:4)። በገነት ሰው ኮቴውን ሲሰማ ተደበቀ፤ “ወዴት ነህ” የሚለውም ጥያቄ በታሪኩ ርዝመት ሁሉ ሳይመለስ ቀረ (ዘፍ 3:8–9)። ከሚመለከትበት ክፍተት ውስጥ አንዱ መለኪያ ከሌላው በኋላ፣ አንዱ ምስል ከሌላው በኋላ፣ በመጨረሻም ምልክቱ መጡ፤ እያንዳንዳቸውም የት እንዳለ እንደሚነግሩት ቃል ገቡ። በመጨረሻ በመካከል ምንም አይቀርም፤ መደበቂያም፣ መለኪያም፣ ምስልም የለም፤ ፊቱ ብቻ ነው። ጥያቄው አሁን ተመልሷል፦ ሰው ያለው በሚታይበት ስፍራ ነው፤ ከእንግዲህም መደበቅ አያስፈልገውም።
በመጽሐፉ መጀመሪያ ያለው መጽሐፍ ማንም ሊከፍተው እንዳይችል ታትሞ ነበር (5:1–4)። በመጨረሻ ዮሐንስ ተቃራኒውን ይነገረዋል፦ የዚህን መጽሐፍ ቃላት አትዝጋ (22:10)። የባቢሎን ስም ምሥጢር ነበር፤ የሰዎችም የራሳቸው ታሪክ ከእነርሱ ታትሞ ነበር። አሁን ሁለቱም የሚነበቡ ይሆናሉ፦ ከተማዋ እንደነበረችው ትታያለች፤ ሰውም በታሪኩ ውስጥ የት እንደቆመና መለኪያው ለምን እንደነበረ ያያል። ይህ መገንዘብ ነው፦ ምንም አዲስ ነገር አይመጣም፤ ለረጅም ዘመናት ተሰውሮ የነበረው ግን ለሁሉም የሚነበብ ይሆናል።
7. ቤተ መቅደስ የሌላት ከተማ
ስለ አዲሲቱ ከተማ ዮሐንስ መጀመሪያ የሚናገረው በእርሷ ውስጥ የሌለውን ነው፦ ሁሉን የሚገዛ ጌታ አምላክና በጉ መቅደሷ ናቸውና በእርሷ ውስጥ መቅደስ አላየሁም (21:22)። በዮሐንስ ዓለም ቤተ መቅደሱ ትስስሩ በመሥዋዕቶች፣ በካህናትና በበዓላት የሚጠበቅበት ስፍራ ነበር፤ ያው ተግባርም በኋላ ወደ አብያተ ክርስቲያናትና ወደ ቅዳሴዎቻቸው ተላለፈ። ቤተ መቅደሱ የተሠራው ትስስሩን ለማስጠበቅ ነበር፤ በዚሁ ምክንያትም በትስስሩ ፋንታ የሚመለከቱት መለኪያ ሊሆን ቻለ። በከተማዋ ውስጥ ቤተ መቅደስ የለም፤ እዚያ ትስስሩ አለና፣ ከእንግዲህ ማስጠበቅም አያስፈልገውም። ታሪኩ የሚያበቃው መለኪያው ከመጀመሪያው ጀምሮ ሲያመለክተው በነበረው ስፍራ ነው።
የከተማዋ በሮች ፈጽሞ አይዘጉም፤ የምድር ነገሥታትና ሕዝቦች ክብራቸውን ወደ እርሷ ያመጣሉ (21:24–26)። በከተማዋ መካከል የሕይወት ዛፍ ያድጋል፤ ቅጠሎቹም ለሕዝቦች መፈወሻ ናቸው (22:2)። የተመረጠውን ካባ ለብሰው ራሳቸውን እርስ በርስ የለኩ ሕዝቦች ወደ ከተማዋ የሚገቡት ሊፈረድባቸው ሳይሆን ሊፈወሱ ነው። የሕይወት ዛፍ ሰው በገነት የተወው ያው ዛፍ ነው፤ ወደ እርሱ የሚወስደውም መንገድ ተዘግቶ ነበር (ዘፍ 3:24)። አሁን መንገዱ ለሕዝቦች ሁሉ ክፍት ነው፤ የትኛውም ሕዝብ ውጭ አይቀርም የሚለው መስፈርትም ይሟላል።
ሆኖም ራእይ ውጭም አለው፤ ንባቡም ሊያልፈው አይገባም። የአውሬውን ምልክት የሚቀበሉ በእሳትና በዲን ይሠቃያሉ (14:9–11)፤ ስማቸው በሕይወት መጽሐፍ ያልተገኘ ወደ እሳት ባሕር ይጣላሉ (20:15)፤ ዝርዝሮቹ እንደሚሉትም ከከተማዋ ውጭ የሚቀሩት ጣዖት አምላኪዎችና ውሸትን የሚወድዱና የሚያደርጉ ሁሉ ናቸው (21:8, 21:27; 22:15)። ዝርዝሮቹ የሚሰይሙት ሕዝቦችን ወይም ቡድኖችን ሳይሆን ድርጊቶችን ነው፤ ፈረሰኛውንም የወጉት ያው የምድር ነገሥታት (19:19) በመጨረሻ ክብራቸውን በተከፈቱት በሮች ያስገባሉ (21:24–25)። ቢሆንም በመጽሐፉ ውስጥ ፍርድ በማታለሉ ላይ ብቻ ሳይሆን በሰዎችም ላይ ይወድቃል፤ በዚህ ነጥብ ማንም ውጭ አይቀርም የሚለው መስፈርት ተወጥሯል፤ በንጽሕና አልተሟላም። ንባቡ ውጥረቱን እንዲታይ ይተወዋል እንጂ አስተባብሎ አያጠፋውም።
የመጨረሻው ግብዣ እንዲህ ይላል፦ የተጠማ ይምጣ፤ የሚወድም የሕይወትን ውኃ በነጻ ይውሰድ (22:17; 21:6)። በባቢሎን የጭነት ዝርዝር ውስጥ ከወርቅና ከወይን ጠጅ እስከ ሰው ሥጋና ነፍስ ድረስ ሁሉም ዋጋ ነበረው (18:12–13)። የሕይወት ውኃ ሊገዛ፣ ሊተረፍ ወይም በማጭበርበር ሊገኝ የማይችል ብቸኛው ነገር ነው፤ በውስጡ የሚለካ ምንም ነገር የለምና። በአሮጌው ፋንታ የመጣ የተሻለ ምትክ አይደለም፤ ምትኩ ወስዶት የነበረው ነው። ነጻነቱ ማትረፍ አያስፈልገውም የሚለው መስፈርት ከመጽሐፉ የመጨረሻ ቃላት መካከል ባለ ግብዣ ውስጥ ይሟላል።
ሮቢን በትምህርት ቤት ሰው የሚኖረው ወደ ፈተናው እንደሆነ ተማሩ፤ ለአሥርት ዓመታትም እንዲሁ ኖሩ። ሆኖም ፈተናው የተሠራው ለሌላ ነገር ነበር፦ በትምህርት ቤት እንዲማሩ፣ በሥራ ደግሞ ሥራው ከሰዎች ጋርና ለሰዎች እንዲሠራ። ምትኩ ሲወድቅ በትክክል የሚቀረው ያ ነው፦ ማወቅ፣ ሥራና የተሳሰሩባቸው ሰዎች። ራእይ ይህ ምን እንደሚመስል ሳይሆን እንዴት እንደሚሆን ይገልጻል፦ ከተማዋ ትወድቃለች፣ ድምፁ ይታሰራል፣ ስሙ በግንባር ላይ ይጻፋል፣ ውኃውም በነጻ ይሰጣል። ቀጣዩ ድርሰት ይህ እንቅስቃሴ በራስ ዘመንና በራስ ሕይወት ውስጥ እንዴት ሊገነዘቡት እንደሚቻል ይጠይቃል።
አወቃቀር · የሥራ ማስታወሻ
ፍጻሜው በምስል። 7 ምዕራፎች፣ 2 + 3 + 2፣ እያንዳንዳቸው 5 አንቀጾች × 5 ዓረፍተ ነገሮች። አንድ ጽሑፍ ብቻ፦ ሮሜ 9–11 አሁን በድርሰት 4 ውስጥ ነው። ማዕቀፍ፦ ከልጅነት እስከ አዋቂነት ያለው የሕይወት ቅስት፣ በሁሉም ድርሰቶች ያው።
ገቢር I — ጥያቄው
ፈተናው
- ማዕቀፍ፦ ሕይወታቸውን በአፈጻጸም ላይ የገነቡት ሮቢን፦ ሙያ፣ ስለ ራስ ያለ ምስል፣ ሽልማቶች።
- ትምህርት ቤት ፈተናዎችን ይለካል፣ ተማሪዎች ፈተናዎችን ማለፍ ይማራሉ፤ ያው በሥራ ይቀጥላል።
- ሥርዓቱ ሁሉንም ይሸከማል፣ ከእንግዲህ መሸከም እስኪያቅተው ድረስ።
- ጥያቄ፦ መሳቱ ሁሉንም በሚሸከምበት ሥርዓት ላይ ምን ይሆናል?
- ራእይ – ስሙ መገለጥ – ሊፈተን የሚችል መልስ ይሰጣል።
ያ የቀድሞው እባብ
- ራእ 12:9፦ ምንጩ ይሰየማል – በገነት የነበረው ያው ምስል።
- ወደ ድርሰት 3 የሚያሻግር ድልድይ፦ ወደ ቋንቋ የመግባት መሳብ ይመለሳል።
- ወደ ድርሰት 4 የሚያሻግር ድልድይና የንባቡ አቀማመጥ፦ በሮሜ ቃላቱ ወደ እንቅስቃሴ ተተርጉመዋል፤ የተሳሳቱ ምስሎችን ይዘው ይመጣሉና (ሕግ → የሕግ መጽሐፍ)። ራእይ በተገላቢጦሽ ይሠራል፦ ምስሎቹን ይሰጣል፤ አንባቢውም ትርጉማቸውን ከራሱ ሕይወት ይገነዘባል (“ምስሉ መናገር ይጀምራል”፣ 13:15)።
- መስፈርቶች፦ ሥርዓቱ ከውስጥ ይወድቃል፣ ውድቀቱ ነጻ ያወጣል፣ ፍጻሜው ስጦታ ነው፣ ሁሉም ይካተታሉ።
- የውድቀት መስፈርቶች፦ ከውጭ የመጣ ጠላት፣ ማትረፍ የሚያስፈልገው ነጻነት፣ በደለኛ የሆነ ቡድን።
ገቢር II — ውድቀቱ
ምስሉና ምልክቱ
- ራእ 13፦ እባቡ ራሱ አይሠራም – ኃይሉ ለሥልጣን ይሰጣል።
- ሦስተኛው ምስል ያግባባል፦ ትርኢቱ ምትኩን ግብ አስመስሎ ያሳያል።
- ምስሉ ይቆማል፤ ያለ ምልክቱ መግዛትም መሸጥም አይቻልም (13:16–17)።
- የዕለት ምሳሌ፦ ዲግሪ፣ የብድር ደረጃ፣ የተከታዮች ቁጥር – ያለ እርሱ መግባት የማይቻል ምልክት።
- ሕዝቦች በተመረጠው ካባ፦ ትስስሩ ማዕረግ ይሆናል፤ ኃያላን ቀዳሚ፣ ትናንሾቹም ይካተታሉ (Smith, Chosen Peoples 2003) – መንሸራተት በብሔሮች መጠን።
ባቢሎን
- ራእ 17–18፦ ባቢሎን በኃይል ጀርባ ላይ ያለች ንግሥት – ሕዝቦች ሁሉ የሚነግዱበት የጋራ የዘመን አቆጣጠርና ዓለም አቀፍ መሠረተ ልማት (18:3, 18:23)።
- “ኀዘንን ከቶ አላይም” (18:7)፤ የሸቀጦቹ ዝርዝር በሰዎች ያበቃል (18:13)።
- ከመለኪያ የጀመረ ሥርዓት በመጨረሻ ሰዎችን እንደ ሸቀጥ ይቆጥራል።
- መታጠፊያ (17:16)፦ የምትጋልብበት ኃይል በእርሷ ላይ ይነሣል – ከውስጥ መውደቅ።
- ፓቶስ (18:9–19)፦ ነገሥታትና ነጋዴዎች “በአንዲት ሰዓት” ብለው በሩቅ ያለቅሳሉ።
ከእርሷ ውጡ
- ራእ 18:4፦ በዚያው ምዕራፍ አንድ ድምፅ ከከተማዋ እንዲወጡ ይጠራል።
- ያው ክስተት፦ ከአንድ ወገን ጥፋት፣ ከሌላው ወገን ነጻነት።
- ማዕቀፍ፦ መዛል ከውስጥ የሚመጣ ውድቀት ነው – ነጻም ያወጣል።
- ውድቀቱ ሥርዓቱ የበላቸውን ምንም አዲስ ነገር አይጠይቅም።
- የሚወድቀው ምትኩ ነው እንጂ ሰዎቹ አይደሉም። ሞዴል፦ Both at Once።
ገቢር III — ከተማዋ
በግንባር ላይ ያለው ስም
- በባቢሎን ግንባር ላይ “ምሥጢር” የሚል ስም (17:5)።
- በመጨረሻ የኃይሉ ምልክት በነበረበት በሰዎች ግንባር ላይ ስም (22:4)።
- እባቡ ይታሰራል (20:2–3)፦ የመሳቱ ምንጭ ይወገዳል።
- ፊቱን ያያሉ፦ በገነት የተደበቀው ፊት ለፊት ይታያል።
- የታተመው የሚነበብ ይሆናል፦ መገንዘብ። ሞዴል፦ Garden and City።
ቤተ መቅደስ የሌላት ከተማ
- በአዲሲቱ ከተማ ቤተ መቅደስ የለም (21:22)፦ በሰዎችና በግቡ መካከል ምንም ነገር የለም።
- የመጨረሻው ጥሪ፦ የሕይወት ውኃ በነጻ (22:17) – በማጭበርበር ሊገኝ የማይችል ብቸኛው ነገር።
- ፍጻሜው ስጦታ ነው እንጂ የተሻለ ምትክ አይደለም።
- ወደ ምዕራፍ 1 ትምህርት ቤትና ወደ ሮቢን መመለስ፦ ምትኩ ሲወድቅ ግቡ ይቀራል።
- ወደ ድርሰት 6 የሚያሻግር ድልድይ፦ ይህን እንዴት መገንዘብ ይቻላል። ያለ ድምቀት።
- ሮሜ 9–11 ከዚህ ድርሰት ተወግዷል፣ አሁን በድርሰት 4 መጨረሻ ላይ ስላለ። እንዲሁም ሮሜ 1:23–28 ይቀራል፤ እያንዳንዱ ድርሰት አንድ ጽሑፍ ያነባልና።
- የሰው ሰራሽ አስተውሎት ምርምር (reward hacking፦ Gao እና ሌሎች 2022፣ Greenblatt እና ሌሎች 2024፣ Anthropic 2025) በThe Same Fall ውስጥ ጠንካራ ግብዓት ነው። ይህ ድርሰት በጽሑፉ ላይ እንዲቆይ ወደ መጽሐፉ ምዕራፍ 1 (ምርመራው) ወይም 7 (የአሁኑ ዘመን) እንዲዛወር እመክራለሁ። ወይስ በምዕራፍ 4 እንደ ትይዩ ምስል ይቆይ?
- ማረጋገጥ ያስፈልጋል፦ ራእ 12:9; 13:16–17; 17:5; 17:16; 18:4; 18:7; 18:9–19; 18:13; 20:2–3; 21:22; 22:4; 22:17።
- የአጻጻፍ ቅደም ተከተል፦ 4 → 5 እና 3 → 6 እና 2 → 7 እና 1።
የሥራ ግብዓት፦ The Same Fall, Told Twice (Revelation)
- ራእይ 17–18፣ ከግሪክኛ የተተረጎመ። — ማረጋገጥ ያስፈልጋል
- ራእ 13:11፦ ምስሉ “እንደ በግ ያሉ ሁለት ቀንዶች” አሉት። በጉ የራእይ ማዕከላዊ ምስል ነው (5:6)፤ ከበስተጀርባውም የትስስርና የነጻነት ምልክት የሆነው የፋሲካ በግ አለ (ዘጸ 12)። የእባቡ ንግግር በገነት የነበረውን ማታለል ያስታውሳል (ዘፍ 3:1, 3:13)። — ማረጋገጥ ያስፈልጋል
- ራእይ 13:14–15 ከዳንኤል መጽሐፍ የመጣን ምስል ይቀጥላል፦ ኃይሉ የትስስሩን የዘወትር አገልግሎት ያስቆማል፣ በስፍራውም የራሱን ምስል ያቆማል (ዳን 8:11–13; 11:31; 12:11፤ በታሪክ አንጥያኮስ 4ኛ፣ 167 ዓ.ዓ.)። ዳን 3ን፣ የወርቁን ምስል ይመልከቱ። — ማረጋገጥ ያስፈልጋል